آیا عبدالله ابى، در بیعت رضوان حضور داشته و با رسول خدا(ص) بیعت کرده است؟

  ......در ادامه مطلب

 

پیش از این که ثابت کنیم عبد الله بن أبى ، منافق مشهور زمان رسول خدا صلى الله علیه وآله در بیعت رضوان حاضر بوده است، باید این نکته بررسى شود که آیا خداوند از همه آن‌ها براى همیشه راضى شده است یا خیر . آیا کسى از علماى اهل سنت چنین ادعاى کرده است یا خیر؟


  اهل سنت عقیده دارند : هر کسى که در بیعت رضوان حاضر بوده و آنجا با رسول خدا صلى الله علیه وآله دست بیعت داده باشد، شامل رضایت دایمى الهى مى‌شود و این امر ثابت مى‌کند که همه بیعت کنندگان تحت شجره عادل هستند .

و نیز عقیده دارند : آن‌ها آمرزیده شده‌اند و گناهان گذشته و آینده آن‌ها محاسبه نمى‌شود و به همین دلیل آتش جهنم حاضران در بیعت رضوان را نمى‌سوزاند.

آیا کسى از منافقان مشهور؛ همانند عبد الله بن أبى در این قضیه حاضر بوده و با رسول خدا صلى الله علیه وآله بیعت کرده است؟

آیا خداوند از او نیز راضى شده و گناهان گذشته و آینده او نیز بخشیده شده است؟

پاسخ:

پیش از این که ثابت کنیم عبد الله بن أبى ، منافق مشهور زمان رسول خدا صلى الله علیه وآله در بیعت رضوان حاضر بوده است، باید این نکته بررسى شود که آیا خداوند از همه آن‌ها براى همیشه راضى شده است یا خیر . آیا کسى از علماى اهل سنت چنین ادعاى کرده است یا خیر؟

رضایت دائمی خداوند از بیعت کنندگان در زیر درخت:

از دیدگاه اهل سنت، تمامى کسانى که در بیعت رضوان حاضر بوده‌اند، اهل بهشت هستند و هیچ یک از آن‌ها وارد جهنم نخواهند شد .

مسلم نیشابورى در صحیح خود مى‌نویسد:

حدثنی هَارُونُ بن عبد اللَّهِ حدثنا حَجَّاجُ بن مُحَمَّدٍ قال قال بن جُرَیْجٍ أخبرنی أبو الزُّبَیْرِ انه سمع جَابِرَ بن عبد اللَّهِ یقول أَخْبَرَتْنِی أُمُّ مُبَشِّرٍ انها سَمِعَتْ النبی صلى الله علیه وسلم یقول عِنْدَ حَفْصَةَ لَا یَدْخُلُ النَّارَ ان شَاءَ الله من أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ أَحَدٌ الَّذِینَ بَایَعُوا تَحْتَهَا ... .

ام بشر گوید که از پیامبر (ص) شنیدم با حفصه مى‌گفت: ان شاء الله هیچ یک از کسانى که در زیر درخت بیعت کرده‌اند، وارد آتش جهنم نمى‌شوند.

النیسابوری القشیری ، ابوالحسین مسلم بن الحجاج (متوفاى261هـ)، صحیح مسلم، ج4، ص 1942، ح2496، 37 ، کِتَاب فَضَائِلِ الصَّحَابَةِ ، بَاب من فَضَائِلِأَصْحَابِ الشَّجَرَةِ أَهْلِ بَیْعَةِ الرُّضْوَانِ رضی الله عَنْهُمْ، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت.

محیى الدین نووى ، در شرح این روایت مى‌نویسد که آتش جهنم، هرگز اصحاب حدیبیه را نمى سوزاند :

قوله صلى الله علیه وسلم  ( لا یدخل النار إن شاء الله من أصحاب الشجرة أحد من الذین بایعوا تحتها) قال العلماء معناه لا یدخلها أحد منهم قطعا کما صرح به فی الحدیث الذی قبله حدیث حاطب وانما قال إن شاء الله للتبرک لا للشک.

   فرمایش رسول خدا (ص) است که فرمود : «ان شاءالله هیچ کس از بیعت کننده گان در زیر درخت در آتش نمى سوزند» علماء در تفسیر معناى آن گفته اند : قطعا هیچ فردى آنها سوى آتش برده نمى‌شوند و در آتش نمى‌سوزند؛ چنانچه به صورت روشن در حدیث مربوط به حاطب آمده بود که گذشت ،‌‌

قید انشاء الله که در روایت ذکر شده است ، به این معنا نیست که در این حکم شکى وجود دارد؛ بلکه این قید را براى تبرک فرموده است.

النووی الشافعی، محیی الدین أبو زکریا یحیى بن شرف بن مر بن جمعة بن حزام (متوفاى676 هـ)، شرح النووی علی صحیح مسلم، ج16، ص 58، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت، الطبعة الثانیة، 1392 هـ.

البته روایات و تصریحات دیگرى نیز در این باره وجود دارد که ما تنها به همین یک مورد بسنده مى‌کنیم.

حضور عبدالله ابی درشجره:

تا این جا ثابت شد که تمام حاضران در بیعت رضوان و بیعت کنندگان با رسول خدا صلى الله علیه وآله اهل بهشت هستند ، حال به این پرسش پاسخ خواهیم داد که آیا عبد الله بن أبى نیز در این قضیه شرکت داشته یا خیر؟

مدارکى در کتاب‌هاى اهل سنت یافت مى‌شود که ثابت مى‌کند عبد الله بن أبى ، رئیس منافقان مدینه نیز در این سفر رسول خدا صلى الله علیه واله را  همراهى مى‌کرده است:

بد الدرین عینى در عمدة القاری، شرح صحیح بخارى مى‌نویسد: روایت مى کند:

    ان ابن أبی قال یوم الحدیبیة کلمة حسنة ، وهی : أن الکفار قالوا : لو طفت أنت بالبیت ؟ فقال : لا ، لی فی رسول الله إسوة حسنة ، فلم یطف .

    روز حدیبیه «أبی» کلام زیبایى گفت : وآن این بود که کفار گفتند : اگر بخواهى مى‌توانى طواف کنى ! او در پاسخ گفت : خیر ! رسول الله برایم الگویى خوبى است . بدین ترتیب ‌«ابی»به طواف مکه ‌نرفت .

العینی الغیتابی الحنفی، بدر الدین ابومحمد محمود بن أحمد (متوفاى 855هـ)، عمدة القاری شرح صحیح البخاری، ج8، ص 54، ناشر: دار إحیاء التراث العربی – بیروت.

این مدرک ثابت مى‌کند که عبد الله بن أبى در حدیبیه حاضر بوده و پشنهاد قریش را نپذیرفته و همانند رسول خدا صلى الله علیه وآله و سایر مسلمانان طواف نکرده است.

ابن حزم نیز تصریح مى‌کند که کفار قریش به او پشنهاد طواف دادند؛ اما او نپذیرفت:

وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) لم یَخْدَعْ إنْسَانًا قَطُّ غیر أَنَّهُ قال یوم الْحُدَیْبِیَةِ کَلِمَةً حَسَنَةً قال الْحَکَمُ فَسَأَلْت عِکْرِمَةَ ما هذه الْکَلِمَةُ قال قالت قُرَیْشٌ یا أَبَا حَبَّابٍ إنَّا قد مَنَعْنَا مُحَمَّدًا طَوَافَ هذا الْبَیْتِ وَلَکِنَّا نَأْذَنُ لَک فقال لاَ لی فی رسول اللَّهِ (ص) أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ

   رسول خدا (ص) ،  هرگز  فریب کسى را نخورد ؛ جز اینکه در روز حدیبیه ، عبد الله بن أبى کلام نیکویى فرمود. حکم گفت از عکرمه پرسیدم: آن سخن زیبا چه بود؟ وى گفت : قریش به عبدالله خطاب‌ کرد: یا ابا حباب! [کنیه عبدالله ابی] ما محمد را از طواف خانه ممانعت کردیم ؛ ولى براى تو اجازه مى دهیم . عبدالله در جواب گفت : خیر، رسول خدا الگویى شایسته اى براى من است .

إبن حزم الأندلسی الظاهری، ابومحمد علی بن أحمد بن سعید (متوفاى456هـ)، المحلى، ج11، ص 209 ، تحقیق: لجنة إحیاء التراث العربی، ناشر: دار الآفاق الجدیدة - بیروت.

بدر الدین عینى و جلال الدین سیوطى نیز همین روایت را نقل کرده‌اند:

العینی الغیتابی الحنفی، بدر الدین ابومحمد محمود بن أحمد (متوفاى 855هـ)، عمدة القاری شرح صحیح البخاری، ج8، ص 54، ناشر: دار إحیاء التراث العربی – بیروت.

السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفاى911هـ)، الدر المنثور، ج8، ص 177، ناشر: دار الفکر - بیروت – 1993.

و على بن برهان حلبى به استناد به همین روایت، تصریح مى‌کند که عبد الله بن أبى در صلح حدیبیه و حتى در جنگ بدر حضور داشته است:

    وقال له المشرکون یوم الحدیبیة انا لانأذن لمحمد ولکن نأذن لک فقال لا ان لى فى رسول الله أسوة حسنة فشکر رسول الله صلى الله علیه وسلم له ذلک واکراما لابنه وفى هذا تصریح بأن ابن أبى کان مع المسلمین فى بدر وفى الحدیبیة فلما بلغ وفی لفظ قال إن لی فی رسول الله أسوة حسنة رسول صلى الله علیه وسلم امتناعه رضی الله عنه أثنى علیه بذلک.

روز حدیبیه مشرکان به رسول خدا (ص) گفتند : ما براى محمد [ص] اجازه نمى‌دهیم به زیارت برود ولى براى شما [= عبدالله ابى و دوستان تان] اجازه داده مى شود ! عبدالله گفت : خیر! رسول خدا [ص] ، برایم الگویى خو بى است ! رسول خدا [ص] از سخنان عبدالله ونیز  براى دلجویى پسرش تشکر کرد .  مولف مى‌گوید : وقوع این گفتگو ها بطور آشکارا نشان مى دهد که عبدالله ابى همراه مسلمان ها در غزواتى چون بدر و بیعت رضوان حضور داشته است.

    در خبر دیگرى آمده است : هنگامى که به پیامبر صل الله علیه و آله وسلم ، خبر رسید: عبدالله ابن ابى (رضى‌الله عنه) از پذیرش پیشنهاد قریش خود دارى ورزید  حضرت با شادمانى او را ستایش کرد!

الحلبی، علی بن برهان الدین (متوفاى1044هـ)، السیرة الحلبیة فی سیرة الأمین المأمون، ج2، ص 23، ناشر: دار المعرفة - بیروت – 1400.

بیعت عبدالله ابی در شجره:

تا این جا ثابت شد که عبد الله بن أبى در حدیبیه حاضر بوده است‌؛ اما آیا با رسول خدا صلى الله علیه وآله، بیعت نیز کرده است یا خیر؟ چون اگر بیعت نکرده باشد، رضایت خداوند شامل حال او نمى‌شود؛ اما اگر ثابت شود که او نیز بیعت کرده است، تمام استدلال اهل سنت باطل مى‌شود.

طبق روایتى که مسلم نیشابورى در صحیح خود نقل کرده است، تمام کسانى که در بیعت رضوان حاضر بوده‌اند، با رسول خدا صلى الله علیه وآله بیعت نیز کرده‌اند؛ از این میان تنها یک نفر استثناء شده است و او جد بن قیس است که زیر شکم شتر خود مخفى شده بود تا مجبور به بیعت کردن نباشد:

وحدثنا محمد بن حَاتِمٍ حدثنا حَجَّاجٌ عن بن جُرَیْجٍ أخبرنی أبو الزُّبَیْرِ سمع جَابِرًا یَسْأَلُ کَمْ کَانُوا یوم الْحُدَیْبِیَةِ قال کنا أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً فَبَایَعْنَاهُ وَعُمَرُ آخِذٌ بیده تَحْتَ الشَّجَرَةِ وَهِیَ سَمُرَةٌ فَبَایَعْنَاهُ غیر جَدِّ بن قَیْسٍ الْأَنْصَارِیِّ اخْتَبَأَ تَحْتَ بَطْنِ بَعِیرِهِ.

 مردم از جابر مى پرسیدند : در حدیبیه چند صحابى حضور داشت ؟ جابر گفت : ما زیر آن درخت که درخت موز بود، هزار و چهار صد نفر بودیم ؛ آن روز همه ى ما با پیامبر (ص) بیعت کردیم . عمر بن خطاب با دست‌هایش زیر درخت را گرفته بود؛ پس همه ما با پیامبر (ص) بیعت کردیم؛ غیر از جد بن قیس انصارى که در زیر شکم شترش پنهان شده بود.

النیسابوری القشیری ، ابوالحسین مسلم بن الحجاج (متوفاى261هـ)، صحیح مسلم، ج3، ص 1483 ، ح1856، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت.

پیش از این ثابت کردیم که عبد الله در حدیبیه حاضر بوده و این روایت هم ثابت مى‌کند که تمام حاضران در حدیبیه با رسول خدا بیعت کرده‌اند ؛ غیر از یک نفر که او هم نامش مشخص است . و عبد الله بن أبى نیز از این عموم استثناء نشده است؛ پس او نیز بیعت کرده است و گرنه همانند جد بن قیس استثناء مى‌شد.

حال سؤال ما این است که آیا خداوند از عبد الله بن أبى نیز براى همیشه راضى شده است؟

آیا او نیز از اهل بهشت است و هرگز وارد جهنم نمى‌شود؟

اگر او وارد بهشت نمى‌شود، پس آیه بیعت رضوان تخصیص مى‌خورد شامل همه بیعت کنندگان نمى‌شود؛ بلکه تنها شامل کسانى مى‌شود که در زمان بیعت مؤمن نیز بوده‌اند و بر این ایمان تا آخر عمر استوار باقى مانده‌اند؛ پس شامل همه صحابه نمى‌شود.

 

موفق باشید

گروه پاسخ به شبهات

مؤسسه  تحقیقاتى حضرت ولى عصر (عج)




:: برچسب‌ها: حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله, عبدالله ابى, اهل سنٌت, ابوبکر-عمر

نویسنده : میلاد اسماعیل پور seratemostaghim10@gmail.com
تاریخ : ۱۳٩۱/۸/۱٩
 

 

امارگیر حرفه ای سایت

سایت خدماتی نایت اسکین - امارگیر سایت