آیا روایت «باب حطه بنی اسرائیل» در مورد اهل بیت در منابع اهل سنت نقل ش

 

                                                                            در ادامه مطلب......

 

در روایات متعددی که از طریق شیعه و سنی نقل شده است، رسول خدا صلی الله علیه وآله ولایت اهل البیت علیهم السلام را به «باب حطه بنی اسرائیل» تشبیه کرده و ورود از این دوازه را سعادت و سبب بخشش گناهان امت خود قرار داده است .


مقدمه:

خداوند در قرآن کریم فرموده است:

وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ فَکُلُوا مِنْها حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَداً وَادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَکُمْ خَطایاکُمْ وَسَنَزیدُ الْمُحْسِنینَ. البقره/58

و (به خاطر بیاورید) زمانى را که گفتیم: «در این شهر [بیت المقدس‏] وارد شوید! و از نعمتهاى فراوان آن، هر چه مى‏خواهید بخورید! و از در (معبد بیت المقدس) با خضوع و خشوع وارد گردید! و بگویید: «خداوندا! گناهان ما را بریز!» تا خطاهاى شما را ببخشیم و به نیکوکاران پاداش بیشترى خواهیم داد.

و در آیه دیگر می‌فرماید:

وَإِذْ قیلَ لَهُمُ اسْکُنُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ وَکُلُوا مِنْها حَیْثُ شِئْتُمْ وَقُولُوا حِطَّةٌ وَادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً نَغْفِرْ لَکُمْ خَطیئاتِکُمْ سَنَزیدُ الْمُحْسِنینَ. الأعراف/161.

و (به خاطر بیاورید) هنگامى را که به آنها گفته شد: «در این شهر [بیت المقدّس‏] ساکن شوید، و از هر جا (و به هر کیفیت) بخواهید، از آن بخورید (و بهره گیرید)! و بگویید: خداوندا! گناهان ما را بریز! و از درِ (بیت المقدس) با تواضع وارد شوید! که اگر چنین کنید، گناهان شما را مى‏بخشم و نیکوکاران را پاداش بیشتر خواهیم داد.

 

مفسران در تفسیر این آیات نوشته‌اند: هنگامی که خداوند به بنی اسرائیل دستور داد وارد قریه‌ای شوند و با جهاد آن را فتح نمایند، آنان از دستور خداوند سرپیچی کردند و نپذیرفتند و به خاطر این سرپیچی چهل سال در یک بیابانی سرگردان ماندند، تا این که خداوند آن‌ها را از سرگردانی نجات داد و این قریه توسط حضرت یوشع بن نون فتح شد.

سپس خداوند به آن‌ها دستور داد که برای بخشش گناهان گذشته خود و همچنین شکر نعمت این فتح و پیروزی، هنگامی که وارد بیت المقدس می‌شوند، از دروازه‌ای به نام «حطه» وارد و در هنگام ورود سجده نمایند و بگویند «حطه». یعنی خدایا گناهان ما را بریز. هر کس چنین می‌کرد، خداوند گناهان او را می‌بخشید و او را در جمع نیکوکاران می‌پذیرفت.

عده‌ای از مؤمنان از دستور خداوند اطاعت کردند؛ اما بیشتر مردم به خاطر لجاجتی که داشتند کلمه «حطه» را به «حنطه» یا «حبه» و ... عوض کردند و به جای که این سجده کنان وارد بیت المقدس شوند، عقب عقب و با بی أدبی وارد شدند .

 

ابن کثیر دمشقی سلفی در ذیل این آیه می‌نویسد:

والصحیح الأول أنها بیت المقدس وهذا کان لما خرجوا من التیه بعد أربعین سنة مع یوشع بن نون علیه السلام وفتحها الله علیهم عشیة جمعة وقد حبست لهم الشمس یومئذ قلیلا حتى أمکن الفتح ولما فتحوها أمروا أن یدخلوا الباب باب البلد (سجدا) أی شکرا لله تعالى على ما أنعم علیهم من الفتح والنصر ورد علیهم وإنقاذهم من التیه والضلال.

دیدگاه صحیح این است که مقصود از آن قریه، بیت المقدس بود. در آن هنگام که بنی اسرائیل بعد از چهل سال به همراه یوشع بن نون از سرگردانی نجات یافتند و خداوند بیت المقدس را برای آن‌‌ها در شام جمعه فتح کرد ، در آن هنگام خداوند خورشید را نگه داشت تا آن‌ها بتوانند بیت المقدس را فتح کنند.

هنگامی که فتح کردند، خداوند به آن‌ها دستور داد در حالی که سجده شکر به جای می‌آوردند، از دروازه شهر وارد شوند؛ زیرا خداوند نعمت فتح و پیروزی را نصیب آنان کرده و آن‌ها از سرگردانی و گمراهی نجات داده بود.

ابن کثیر الدمشقی،  ابوالفداء إسماعیل بن عمر القرشی (متوفاى774هـ)، تفسیر القرآن العظیم، ج1، ص99، ناشر: دار الفکر - بیروت – 1401هـ.

****************

در روایات متعددی که از طریق شیعه و سنی نقل شده است، رسول خدا صلی الله علیه وآله ولایت اهل البیت علیهم السلام را به «باب حطه بنی اسرائیل» تشبیه کرده و ورود از این دوازه را سعادت و سبب بخشش گناهان امت خود قرار داده است .

در این مقاله این روایت را بررسی و صحت آن را ثابت خواهیم کرد.

 

روایت اول: امیرمؤمنان علیه السلام

32115 حَدَّثَنَا مُعَاوِیَةُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَمَّارٌ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِیٍّ، قَالَ:

إنَّمَا مَثَلُنَا فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ کَسَفِینَةِ نُوحٍ وَکَبَابِ حِطَّةٍ فِی بَنِی إسْرَائِیلَ.

از علی علیه السلام نقل شده است که فرمود:

مَثَل ما در این امت، همانند کشتی نوح و همانند دروازه حطه در بنی اسرائیل است.

إبن أبی شیبة الکوفی، ابوبکر عبد الله بن محمد (متوفاى235 هـ)، الکتاب المصنف فی الأحادیث والآثار، ج 6، ص372، تحقیق: کمال یوسف الحوت، ناشر: مکتبة الرشد - الریاض، الطبعة: الأولى، 1409هـ.

تمام روات این روایت، از روات بخاری و یا مسلم هستند و توسط بزرگان علم رجال اهل سنت توثیق شده‌اند.

 

بررسی سند روایت

معاویة بن هشام:

 از روات صحیح مسلم، بخاری در أدب المفرد و سایر صحاح سته:

معاویة بن هشام القصار أبو الحسن الکوفی مولى بنی أسد ویقال له معاویة بن أبی العباس صدوق له أوهام من صغار التاسعة مات سنة أربع ومائتین بخ م 4

تقریب التهذیب ج1 ص538، رقم: 6771

معاویة بن هشام القصار کوفی ثقة عن حمزة والثوری وعنه أحمد والحسن بن علی بن عفان وکان بصیرا بعلم شریک قال بن معین صالح ولیس بذاک توفی 205 م 4

الکاشف ج2 ص277، رقم: 5535

 

عمار بن زریق:

از روات صحیح مسلم، ابوداود، نسائی و ابن ماجة:

عمار بن رزیق بتقدیم الراء مصغر الضبی أو التمیمی أبو الأحوص الکوفی لا بأس به من الثامنة مات سنة تسع وخمسین م د س ق

تقریب التهذیب ج1 ص407، رقم: 4821

عمار بن رزیق الضبی أبو الأحوص عن منصور ومغیرة وعنه أحوص بن جواب وقبیصة وخلق قال لوین قال لی أبو أحمد الزبیری لو اختلفت إلیه لکفاک أهل الدنیا مات 159 م د س ق

الکاشف ج2 ص50، رقم: 3988

 

سلیمان بن مهران:

از روات بخاری، مسلم و سایر صحاح سته:

سلیمان بن مهران الأسدی الکاهلی أبو محمد الکوفی الأعمش ثقة حافظ عارف بالقراءات ورع لکنه یدلس من الخامسة مات سنة سبع وأربعین أو ثمان وکان مولده أول سنة إحدى وستین ع

تقریب التهذیب ج1 ص254، رقم: 2615

سلیمان بن مهران الحافظ أبو محمد الکاهلی الأعمش أحد الأعلام عن بن أبی أوفى وزر وأبی وائل وعنه شعبة ووکیع قال بن المدینی له ألف وثلاثمائة حدیث عاش ثمانیا وثمانین سنة قال أبو نعیم مات فی ربیع الأول 148 ع

الکاشف ج1 ص464، رقم: 2132

 

منهال بن عمرو:

از روات بخاری، و سایر صحاح سته:

المنهال بن عمرو الأسدی مولاهم الکوفی صدوق ربما وهم من الخامسة خ 4

تقریب التهذیب ج1 ص547، رقم: 6918

المنهال بن عمرو الأسدی مولاهم عن بن الحنفیة وزر وعنه الأعمش وشعبة وروایته عنه فی النسائی ثم ترکه بآخره وثقه بن معین خ 4

الکاشف ج2 ص298، رقم: 5653

المنهال بن عمرو خ على وثقه ابن معین

وغیره وغمزه شعبة وغیره

ذکر من تکلم فیه وهو موثق ج1 ص182، رقم: 345

 

عبد الله بن الحارث

عبد الله بن الحارث در این سند که منهال بن عمرو از او روایت شنیده و او نیز از امیرمؤمنان علیه السلام روایت نقل کرده، مشترک است بین دو نفر: عبد الله بن الحارث الهاشمی و عبد الله بن الحارث بن محمد الأنصاری.

خوشبختانه هر دو نفر موثق هستند و توسط بزرگان اهل سنت توثیق شده‌اند.

 
عبد الله بن الحارث الهاشمی:

از روات بخاری، مسلم و سایر صحاح سته:

عبد الله بن الحارث بن نوفل بن الحارث بن عبد المطلب الهاشمی أبو محمد المدنی أمیر البصرة له رؤیة ولأبیه وجده صحبة قال بن عبد البر أجمعوا على ثقته مات سنة تسع وسبعین ویقال سنة أربع وثمانین ع

تقریب التهذیب ج1 ص299، رقم: 3265

عبد الله بن الحارث بن نوفل الهاشمی لقبه ببه عن عمر وعثمان وعنه بنوه والزهری وأبو إسحاق مات هاربا من الحجاج 84 ع

الکاشف ج1 ص544، رقم: 2675

 
عبد الله بن الحارث البصری:

از روات بخاری، مسلم و سایر صحاح سته:

عبد الله بن الحارث الأنصاری البصری أو الولید نسیب بن سیرین ثقة من الثالثة ع

تقریب التهذیب ج1 ص299، رقم: 3266

عبد الله بن الحارث البصری عن عائشة وأبی هریرة وعنه أیوب وخالد الحذاء وثقوه ع

الکاشف ج1 ص544، رقم: 2676

بنابراین، سند روایت کاملا صحیح و تمام راویان آن، یا از روات بخاری و مسلم هستند و یا از روات یکی از این دو کتاب و توسط بزرگان اهل سنت نیز توثیق شده‌اند.

 

روایت دوم: ابوسعید خدری

ابو القاسم طبرانی همین روایت را با سند دیگر در معجم أوسط خود نقل کرده است:

(6019)- [5870] حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِیعَةَ الْکِلابِیُّ، قال: نا أَبِی، قال: نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِی حَمَّادٍ، عَنْ أَبِی سَلَمَةَ الصَّائِغِ، عَنْ عَطِیَّةَ، عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (ص) یَقُولُ:

إِنَّمَا مَثَلُ أَهْلِ بَیْتِی مَثَلُ سَفِینَةِ نُوحٍ، مَنْ رَکِبَهَا نَجَا، وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا غَرِقَ. إِنَّمَا مَثَلُ أَهْلِ

بَیْتِی فِیکُمْ مَثَلُ بَابِ حِطَّةٍ فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ، مَنْ دَخَلَ غُفِرَ لَهُ.

لَمْ یَرْوِ هَذَا الْحَدِیثَ عَنْ أَبِی سَلَمَةَ الصَّائِغِ إِلا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِی حَمَّادٍ، تَفَرَّدَ بِهِ: عَبْدُ الْعَزِیزِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِیعَةَ.

ابو سعید خدری گفت: از رسول خدا (ص) شنیدم که می‌گفت: به راستی که مثل أهل بیت من ، همان کشتی نوح است که هر کس سوار آن شود نجات خواهد یافت و هر کس تخلف کند، غرق خواهد شد .

به راستی که مثل أهل بیت من در میان شما، همانند دروازه حطه در میان بنی اسرائیل است که هر کس وارد آن شود، بخشیده می‌شود.

الطبرانی،  ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الأوسط، ج 6   ص 85 ، ح5870،  تحقیق: طارق بن عوض الله بن محمد،‏عبد المحسن بن إبراهیم الحسینی، ناشر: دار الحرمین - القاهرة – 1415هـ.

 

شجری جرجانی نیز همین روایت را با سند و متن دیگر نقل کرده است:

 (533)- [737 ] أَخْبَرَنَا الشَّرِیفُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَسَنِیُّ الْبَطْحَانِیُّ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِیُّ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی السَّرِیِّ الْبَکَّائِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو بُلَیْلٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِی، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِی حَمَّادٍ، عَنْ أَبِی سَلَمَةَ الصَّائِغِ، عَنْ عَطِیَّةَ، عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّمَا مَثَلُ أَهْلِ بَیْتِی فِیکُمْ مَثَلُ بَابِ حِطَّةٍ مَنْ دَخَلَهُ غُفِرَ لَهُ "

الشجری الجرجانی، المرشد بالله یحیی بن الحسین بن إسماعیل الحسنی (متوفاى499 هـ)، کتاب الأمالی وهی المعروفة بالأمالی الخمیسیة، ج 1   ص 199، تحقیق: محمد حسن اسماعیل، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت / لبنان، الطبعة: الأولى، 1422 هـ - 2001م .

البته روایت تشبیه اهل بیت علیهم السلام به کشتی نوح با سند‌های صحیح نقل شده است که ان شاء الله در یک مقاله جداگانه بررسی خواهد شد.

مقصود ما استدلال به روایت «باب حطه» بود که ثابت می‌کند هر کس از اهل البیت علیهم السلام اطاعت کند، خداوند گناهان او را خواهد بخشید؛ اما اگر سرپیچی کند و اطاعت از آن‌ها را با اطاعت از دیگران عوض کند، گرفتار عذاب خواهند شد؛

همان طور که خداوند در آیه بعدی می‌فرماید:

فَبَدَّلَ الَّذِینَ ظَلَمُواْ قَوْلاً غَیرَْ الَّذِى قِیلَ لَهُمْ فَأَنزَلْنَا عَلىَ الَّذِینَ ظَلَمُواْ رِجْزًا مِّنَ السَّمَاءِ بِمَا کاَنُواْ یَفْسُقُونَ.

اما افراد ستمگر، این سخن را که به آنها گفته شده بود، تغییر دادند (و به جاى آن، جمله استهزاآمیزى گفتند) لذا بر ستمگران، در برابر این نافرمانى، عذابى از آسمان فرستادیم.

 

الحمد لله الذی جعلنا من المتسکین بولایة أمیر المؤمنین و أولاده المعصومین علیهم السلام.

 

موفق باشید

گروه پاسخ به شبهات

مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج)

 




:: برچسب‌ها: حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله, اهل بیت از دید اهل سنت, سوره بقره آیه 58, سوره اعراف آیه 161

نویسنده : میلاد اسماعیل پور seratemostaghim10@gmail.com
تاریخ : ۱۳٩۱/۱۱/٢٠
 

 

امارگیر حرفه ای سایت

سایت خدماتی نایت اسکین - امارگیر سایت