شأن نزول آیات (ایثار- مباهله- فائزون- تطهیر-مرج البحرین یلتقیان - الحاق ذریه)

   .....درادامه مطلب

سوره هل اتی

ـ  مجاهد از ابن عباس درباره شأن نزول این سوره چنین روایت کرده است:


 حسن(ع) و حسین(ع) بیمار شدند. رسول خدا(ص) و همه مردم به عیادت آمدند و به علی(ع) گفتند: یا اباالحسن، کاش برای فرزندانت نذری می کردی!


علی (ع) گفت: اگر شفا یافتند، برای سپاس از خدای عزوجل، سه روز روزه می گیرم. فاطمه(س) و خادم آنها، فضه، نیز چنین گفتند. 

حسن(ع) و حسین(ع) شفا یافتند، و چون در خانه آل محمد(ص) توشه ای نبود، علی(ع) نزد شمعون رفت و سه پیمانه جو قرض گرفت و به خانه آورد. 

فاطمه(س) با یک پیمانه آن نان تهیه کرد. علی(ع) با رسول خدا(ص) نماز گزاردند و به منزل بازگشتند و غذا را فراروی خود نهادند .

مسکینی در خانه آمد و گفت: سلام بر شما اهل بیت محمد (ص) ، من مسکینی مسلمان زاده ام ، غذایم دهید تا خدا از سفره های بهشت غذایتان دهد. 

علی(ع) دستور داد تا غذا را به او بدهند و در آن روز و آن شب چیزی جز آب نخوردند.

روز دوم فاطمه(س) یک پیمانه دیگر آرد کرد و با آن نان فراهم ساخت، و چون غذا را فراروی خود نهادند، 

یتیمی سر رسید و بر در خانه ایستاد و گفت: سلام بر شما اهل بیت محمد (ص) ، یتیمی از اولاد مهاجرانم که پدرم شهید شده است. 

غذا را به او دادند و یک روز دیگر خویشتنداری کردند و جز آب نخوردند.

روز سوم فاطمه(س) پیمانه باقیمانده را برگرفت و آرد کرد و نان پخت. علی(ع) با پیامبراکرم(ص) نماز گزاردند و بازگشتند ، و چون غذا را فراروی خود نهادند ،

اسیری بر در خانه ایستاد و گفت: سلام بر شما اهل بیت نبوت ، اسیرمان می کنید و غذایمان نمی دهید ؟ غذایم دهید که من اسیرم . 

غذا را به او دادند و سه روز و سه شب خویشتنداری کردند و جز آب نخوردند. 

رسول خدا(ص) نزد آنان رفت و شدت گرسنگی آنها را دید . خدای سبحان این آیات را فرو فرستاد:




بسم الله الرحمن الرحیم. « هل اتی علی الانسان حین من الدهر...یوفون بالنذر و یخافون یوما کان شرّه مستطیرا و یطعمون الطعام 

علی حبّه مسکینا و یتیما و اسیرا انما نطعمکم لوجه الله لا نرید منکم جزاء و لا شکورا...  » [9]
«   آیا زمانی طولانی بر انسان گذشت... (ابرار) به نذر خود وفا می کنند و از روزی که شرش فراگیر است می ترسند، 

و غذای خود را به پاس دوستی خدا به مسکین و یتیم و اسیر می خورانند و می گویند شما را تنها به خاطر خدا اطعام می کنیم

و هیچ پاداش و سپاسی از شما نمی خواهیم. » [10]


 

ب) آیه ایثار



«  و یؤثرون علی انفسهم و لو کان بهم خصاصه  » [11]

« و دیگران را بر خویش مقدم می دارند ،  هر چند خود نیازمند باشند. »

ابوهریره می گوید: 



«  مردی نزد پیامبر آمد و از گرسنگی شکوه کرد. پیامبر او را به خانه زنانش فرستاد و آنها گفتند: چیزی جز آب نداریم.

آن حضرت فرمود: چه کسی در این شب این مرد را درمی یابد؟ 

علی گفت: من یا رسول الله! 

سپس نزد فاطمه آمد و او را از ماجرا آگاه کرد. او گفت: چیزی جز غذای این دخترک نداریم، ولی مهمانمان را بر خود ترجیح می دهیم. 

علی گفت: دخترک را بخوابان و من نیز چراغ را به خاطر این مهمان خاموش می کنم. فاطمه چنان کرد، و آن مهمان شام خورد، و چون

صبح شد خدای سبحان آیه « و یؤثرون علی انفسهم...  » را نازل فرمود. » [12]

 

ج) آیه مباهله



«  فقل تعالوا ندع ابناءنا و ابناءکم و نساءنا و نساءکم و انفسنا و انفسکم ثم نبتهل فنجعل لعنت الله علی الکاذبین  » [13]
« بگو: بیایید فرزندانمان و فرزندانتان، زنانمان و زنانتان، و ما خویشتن خویش و شما خویشتن خویش را فرابخوانیم، 

آن گاه مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم. »

ــ  در « الصواعق المحرقه  » از جابر بن عبدالله چنین نقل شده است: 



«  هیئت نمایندگی نجران، رئیس و مرئوس، نزد رسول خدا(ص) آمدند و پیامبر آنان را به اسلام فراخواند.

گفتند: ما پیش از تو اسلام آوردیم.

پیامبر (ص) فرمود: دروغ می گویید، اگر بخواهید، شما را به آنچه از اسلام بازتان می دارد آگاه می کنم.

گفتند: آگاهمان کن. 

فرمود: عشق به صلیب و شرب خمر و خوردن گوشت خوک. سپس آنان را به مباهله فراخواند و آنان وعده اش دادند که صبح فردا حاضر شوند.

صبح فردا، رسول خدا(ص) دست علی و فاطمه و حسن و حسین را گرفت و مسیحیان را به مباهله فراخواند ؛ اما آنان از آمدن سر باز زدند و 

به پرداخت خراج رضایت دادند. 

پیامبر (ص) فرمود: سوگند به آنکه مرا به حق فرستاد، اگر آمده بودند، این بیابان آتش بار می شد.

آن گاه این آیه نازل شد:  « فقل تعالوا ندع ابناءنا و ابناءکم...ثم نبتهل... . »

ــ  « شعبی »  می گوید: 



« ابناءنا  »  در آیه، « حسن و حسین »  هستند، 

و « نساءنا » ، « فاطمه » 

و «  انفسنا  » ، « علی بن ابی طالب(ع) » .

ــ  « ابن حجر » می گوید:



«  دارقطنی روایت کند که علی(ع) در روز شورا، با اهل شورا احتجاج کرد و به آنها گفت: 

شما را به خدا سوگند می دهم، آیا در بین شما کسی هست که از من به رسول خدا(ص) نزدیک تر باشد؟ 

آنکه پیامبر او را نفس خود قرار داده و فرزندانش را فرزندان خود خوانده، کسی جز من است؟

گفتند: هرگز، هرگز [14] !....  »

 

د) آیه فائزون 

 

«  انی جزیتهم الیوم بما صبروا انهم هم الفائزون » [15]
« من امروز آنها را به دلیل آنکه صبر کردند ، پاداش دادم . آنان ، به حق، راه یافتگانند . »
ــ  از «  عبدالله بن مسعود  » چنین نقل شده است: 

«  مراد از آیه « انی جزیتهم الیوم بما صبروا ... »   علی بن ابی طالب و فاطمه و حسن و حسین است 

که در دنیا بر طاعت خدا و فقر و گرسنگی صبوری کردند و از معاصی دوری جستند و در بلاها شکیبایی ورزیدند. 

آری، آنان رستگاران و نجات یافتگان از حسابند.  »  [16]

 

هـ) آیه تطهیر

«  انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیراً »  [17] « خداوند، تنها بر آن است که پلیدی را از شما اهل بیت دور سازد و شما را پاک و پاکیزه گرداند.»
ــ  از ام سلمه چنین نقل شده است: «  پیامبر در خانه من بود که فاطمه(س) با ظرف حریره وارد شد و نزد آن حضرت رفت. 

پیامبر به او فرمود: شوهر و فرزندانت را بخوان. علی و حسن و حسین نزد ایشان آمدند و حریره خوردند. آن حضرت در بستر خویش 

و بر روی کسا نشسته بود و من در اتاق خود نماز می خواندم که خدای عزوجل آیه : « انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت 

و یطهرکم تطهیراً  » را نازل فرمود. آن حضرت دنباله کسا را برگرفت و بر آنها پوشانید و بعد دست خود را بیرون آورد و به سوی آسمان 

اشاره کرد و گفت: 

  «  خداوندا، اینها اهل بیت و خواص من هستند؛ پلیدی را از آنان دور کن و پاک و پاکیزه شان گردان. » 

من سر خود را داخل اتاق کردم و گفتم: یا رسول الله، من هم با شمایم؟ 

فرمود : تو عاقبت به خیری.  »  [18]
ــ  از انس بن مالک نقل شده است که پیامبر تا شش ماه که برای اقامه نماز صبح از مقابل خانه فاطمه (س) می گذشت، می فرمود:
«   ای اهل بیت، وقت نماز است؛  [19] انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیراً.  

و) آیات مرج البحرین یلتقیان 



«  مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیان.... یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان  » [20]
«  دو دریای مختلف را کنار هم قرار داد.  میان آن دو برزخی است که بر یکدیگر غلبه نمی کنند.... از آن دو، لؤلؤ و مرجان بیرون می آید.  »
از « ضحاک » چنین نقل شده است: 
منظور از « مرج البحرین یلتقیان  » ، علی و فاطمه  ؛ 
منظور از «  بینهما برزخ لا یبغیان  » ،  پیامبر است  ؛ 
و منظور از «  یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان  » ، حسن و حسین .  [21] 

 

ز) آیه الحاق ذریه 
 

«  والذین آمنوا و اتّبعتهم ذریّتهم بایمان الحقنا بهم ذریّتهم 
  و ما التناهم من عملهم من شی ء کل امری بما کسب رهین  »  [22]   «    کسانی که ایمان آوردند و فرزندانشان در ایمان پیروی شان کردند، فرزندانشان را به آنها ملحق می کنیم

و چیزی از پاداش عملشان نمی کاهیم، که هر کس در گرو کار خویشتن است.  »
از ابن عباس نقل شده است که : 

آیه  «  والذین آمنوا و اتبعتهم ذریتهم...  »  درباره   «    پیامبر و علی و فاطمه و حسن و حسین   » نازل شده است.
«  قل لا اسئلکم علیه اجرا الا المودّه فی القربی » [23] «  بگو بر این رسالت هیچ مزدی از شما نمی خواهم جز دوست داشتن خویشاوندانم.  »



ــ  از ابن عباس نقل شده است  : 

«  هنگامی که آیه مودت نازل شد، گروهی گفتند:  یا رسول الله، خویشاوندان شما که مودت آنها بر ما واجب شده، کیانند؟ 

فرمود: علی و فاطمه و دو پسر آن دو [24] .

و از آن موارد نیز این آیه که خداوند می فرماید: «  اولئک الذین یدعون  ...  » [25] 

عکرمه در شأن نزول این آیه چنین می گوید: «  اولئک الذین یدعون  ...  » [25]   منظور از آیه فوق پیامبر(ص)، علی، فاطمه، حسن و حسین(ع) است.مطالبی که در این ت ارائه شد ، برگرفته از کتاب گران قدر « علیٌ (علیه السلام) فی القرآن »   تألیف علامه سید مرتضی عسکری (ره) هست.

9]. سوره انسان، آیه 1-9.

[10]. ابن اثیر، اسدالغابه، ج 5، ص 530

.11]. سوره حشر، آیه 9.

[13]. سوره آل عمران، آیه 61.

[14]. ابن حجر، الصواعق المحرقه، ص 93.

 [12]. حاکم حسکانی، شواهدالتنزیل، ج 2، ص 246.

[15]. سوره مؤمنون، آیه 111.
[16]. حاکم حسکانی، شواهدالتنزیل، ج 1، ص 4.

[17]. سوره احزاب، آیه 33.

[18]. ابن حنبل، المسند، ج 6، ص 393. مسلم نیز این حدیث را در صحیح خود آورده است.
[19]. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج 1، ص 215.[17]. سوره احزاب، آیه 33.[22]. سوره طور، آیه 21[23]. سوره شوری، آیه 23.

[24].طبری، محب الدین، ذخائر العقبی، ص 25؛ ابن حجر، الصواعق المحرمه، ص 101؛ شبلنجی حنفی، نورالابصار، ص101.
[25]. سوره اسراء، آیه 57




:: برچسب‌ها: شأن نزول سوره هل اتی, آیه ایثار- آیه مباهله-آیه فائزون-آیه تطهیر, تفسیرنمونه قرآن مجید-سوره-آیه-شأن نزول-مهدویت

نویسنده : میلاد اسماعیل پور seratemostaghim10@gmail.com
تاریخ : ۱۳٩۱/۸/٧
 

 

امارگیر حرفه ای سایت

سایت خدماتی نایت اسکین - امارگیر سایت