آیا روایت «من فارق علیا فقد فارقنی» با سند معتبر در منابع اهل سنت نقل

  ......در ادامه مطلب

 

یکى از روایاتى که حقاینت مذهب اهل البیت علیهم السلام و باطل بودن دیگر مذاهب را به اثبات مى‌رساند، روایت «من فارق علیا فقد فارقنی» است.

طبق این روایت، هر کس با على بن أبى‌طالب علیه السلام نباشد و از آن حضرت جدا شود و اطاعت نکند، در حقیقت از پیامبر و خداوند جدا شده است.


به این ترتیب تکلیف کسانى که پس از رسول خدا صلى الله علیه وآله در برابر امیرمؤمنان علیه السلام و جانشین بر حق آن حضرت ایستادند، مسیر دیگرى را انتخاب کرده و یا با آن حضرت جنگیده‌اند، و همچنین تکلیف پیروان آن‌ها روشن مى‌شود.

این روایت با چندین سند از ابوذر غفارى، عبد الله بن عمر، بریده و ابوهریره نقل شده است که از این میان، روایت ابوذر غفارى با سند معتبر نقل شده است.

احمد بن حنبل در فضائل الصحابة این روایت را با سند ذیل نقل کرده است:

(831)- [962] قثنا ابْنُ نُمَیْرٍ، قثنا عَامِرُ بْنُ السَّمْطِ، قَالَ: حَدَّثَنِی أَبُو الْجَحَّافِ، عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ، عَنْ أَبِی ذَرٍّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): «یَا عَلِیُّ، إِنَّهُ مَنْ فَارَقَنِی فَقَدْ فَارَقَ اللَّهَ، وَمَنْ فَارَقَکَ فَقَدْ فَارَقَنِی».

ابوذر از رسول خدا صلى الله علیه وآله نقل کرده که آن حضرت فرمود: اى علی! به درستى که هر کس از من جدا شود، از خداوند جدا شده است، و هر کس از تو جدا شود، از من جدا شده است.

الشیبانی، ابوعبد الله أحمد بن حنبل (متوفاى241هـ)، فضائل الصحابة، ج2، ص570 ، تحقیق د. وصی الله محمد عباس، ناشر: مؤسسة الرسالة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1403هـ – 1983م.

ابوبکر بزار همین روایت را در مسند خود با این سند نقل کرده است :

(3464)- [4066] حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، وَإِبْرَاهِیمُ بْنُ زِیَادٍ، قَالا: نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَیْرٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ السَّبْطِ، عَنْ أَبِی الْجَحَّافِ دَاوُدَ بْنِ أَبِی عَوْفٍ، عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ، عَنْ أَبِی ذَرٍّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) لِعَلِیٍّ:

«یَا عَلِیُّ، مَنْ فَارَقَنِی فَارَقَهُ اللَّهُ، وَمَنْ فَارَقَکَ یَا عَلِیُّ فَارَقَنِی».

البزار، ابوبکر أحمد بن عمرو بن عبد الخالق (متوفاى292 هـ)، البحر الزخار (مسند البزار) ج9، ص455، ح4066، تحقیق: د. محفوظ الرحمن زین الله، ناشر: مؤسسة علوم القرآن، مکتبة العلوم والحکم - بیروت، المدینة الطبعة: الأولى، 1409 هـ.

و حاکم نیشابورى در المستدرک على الصحیحین آورده است :

(4563)- [3 : 121] حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ یَعْقُوبَ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ عَفَّانَ الْعَامِرِیُّ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَیْرٍ، ثنا عَامِرُ بْنُ السِّمْطِ، عَنْ أَبِی الْجَحَّافِ دَاوُدَ بْنِ أَبِی عَوْفٍ، عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ، عَنْ أَبِی ذَرٍّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ: " یَا عَلِیُّ، مَنْ فَارَقَنِی فَقَدْ فَارَقَ اللَّهَ، وَمَنْ فَارَقَکَ یَا عَلِیُّ، فَقَدْ فَارَقَنِی ".

و پس از نقل روایت مى‌گوید:

صَحِیحُ الإِسْنَادِ، وَلَمْ یُخَرِّجَاهُ.

الحاکم النیسابوری، ابو عبدالله محمد بن عبدالله (متوفاى 405 هـ)، المستدرک علی الصحیحین، ج3، ص133، ح4624 ، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت الطبعة: الأولى، 1411هـ - 1990م.

هیثمى بعد از نقل این روایت مى‌گوید:

رواه البزار ورجاله ثقات.

الهیثمی، ابوالحسن نور الدین علی بن أبی بکر (متوفاى 807 هـ)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج9، ص135، ناشر: دار الریان للتراث/‏ دار الکتاب العربی - القاهرة، بیروت – 1407هـ.

بررسی سند روایت :

هر چند که تصریح حاکم نیشابورى و هیثمى براى اثبات صحت روایت کفایت مى‌کند؛ اما در عین حال ما تک تک روات آن را بررسى خواهیم کرد.

عبد الله بن نمیر:

ابن حجر در باره او مى‌گوید:

عبد الله بن نمیر بنون مصغر الهمدانی أبو هشام الکوفی ثقة صاحب حدیث من أهل السنة من کبار التاسعة مات سنة تسع وتسعین وله أربع وثمانون ع .

عبد الله بن نمیر، ثقه، صاحب حدیث و سنى مذهب بوده است.

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل (متوفاى852هـ)، تقریب التهذیب، ج1، ص327، رقم: 3668 ، تحقیق: محمد عوامة، ناشر: دار الرشید - سوریا، الطبعة: الأولى، 1406 - 1986.

عامر بن السمط:

عامر بن السمط بکسر المهملة وسکون المیم وقد تبدل موحدة التمیمی أبو کنانة الکوفی ثقة من السابعة عس

تقریب التهذیب ج1، ص287، رقم: 3091

داود بن أبی عوف:

بخارى در شرح حال او مى‌نویسد:

داود بن أبی عوف أبو الجحاف التمیمی الکوفی عن عکرمة روى عنه شریک قال عبد الله العبسی حدثنا بن نمیر عن سفیان قال حدثنا أبو الجحاف وکان مرضیا

البخاری الجعفی، ابوعبدالله محمد بن إسماعیل (متوفاى256هـ)، التاریخ الکبیر، ج3، ص233، رقم: 790، تحقیق: السید هاشم الندوی، ناشر: دار الفکر.

شمس الدین ذهبى در میزان الإعتدال، مى‌نویسد:

2641 [ 2890 ت ] - داود بن أبی عوف [ دس ق ] أبو الجحاف

عن أبی حازم الأشجعی وعکرمة وطائفة وعنه السفیانان وعلی بن عابس وعدة . وثقه أحمد ویحیى . وقال النسائی لیس به بأس . وقال أبو حاتم صالح الحدیث . وأما ابن عدی فقال لیس هو عندی ممن یحتج به شیعی عامة ما یرویه فی فضائل أهل البیت .

احمد و یحیى بن معین او را توثیق کرده‌اند، نسائى گفته : اشکالى در او نیست . ابوحاتم نیز گفته او صالح الحدیث است؛ اما ابن عدى گفته: از در نزد من از کسانى است که نمى‌شود به روایاتش احتجاج کرد؛ او شیعه است و تمام روایاتى که او نقل کرده در باره فضائل اهل البیت علیهم السلام است.

الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى 748 هـ)، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، ج3، ص30 ، تحقیق: الشیخ علی محمد معوض والشیخ عادل أحمد عبدالموجود، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1995م.

با توجه به توثیقاتى که دیگر بزرگان اهل سنت کرده‌اند، سخن ابن عدى ارزشى ندارد، و تنها تعصب بى جا و کینه او را نسبت به اهل البیت علیهم السلام ثابت مى‌کند .

معاویة بن ثعلبة:

ابن حبان در کتاب ثقات، نام او را در زمره افراد «ثقه» آورده است:

معاویة بن ثعلبة یروى عن أبى ذر روى عنه أبو الجحاف داود بن أبى عوف

التمیمی البستی، ابوحاتم محمد بن حبان بن أحمد (متوفاى354 هـ)، الثقات، ج5، ص416، رقم: 5480 ، تحقیق السید شرف الدین أحمد، ناشر: دار الفکر، الطبعة: الأولى، 1395هـ – 1975م.

پیش از از ابوبکر هیثمى نیز نقل کردیم که تمام راویان این روایت ثقه هستند؛ همچنین حاکم نیشابورى روایت را تصحیح کرده بود؛ بنابراین سه نفر از بزرگان اهل سنت ایشان را توثیق کرده‌اند . از طرف دیگر هیچ تضعیفى نسبت به او در کتاب‌هاى رجالى به چشم نمى‌خورد؛ بنابراین روایت او معتبر است.

ابوذر غفاری

صحابی

نتیجه : سند روایت هیچ اشکالى ندارد و تمام راویان آن ثقه هستند.

**************

همین روایت در برخى از کتاب‌هاى اهل سنت از عبد الله بن عمر نیز نقل شده است. طبرانى در معجم کبیر خود مى‌نویسد:

13559 حدثنا محمد بن عبد اللَّهِ الْحَضْرَمِیُّ ثنا أَحْمَدُ بن صُبَیْحٍ الأَسَدِیُّ ثنا یحیى بن یَعْلَى عن عِمْرَانَ بن عَمَّارٍ عن أبی إِدْرِیسَ حدثنی مُجَاهِدٌ عَنِ بن عُمَرَ رضی اللَّهُ عنه أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صلى اللَّهُ علیه وسلم قال: من فَارَقَ عَلِیًّا فَارَقَنِی وَمَنْ فَارَقَنِی فَارَقَ اللَّهَ.

عبد الله بن عمر از رسول خدا صلى الله علیه وآله نقل کرده که آن حضرت فرمود: هر کس از على جدا شود، از من جدا شده است، و هر کس از من جدا شود، از خداوند جدا شده است.

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الکبیر، ج12، ص423، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م.

ابوبکر الإسماعیلى همین روایت را در معجم شیوخ خودش نقل کرده است :

حَدَّثَنَا یُوسُفُ بْنُ عَاصِمٍ الرَّازِیُّ سَنَةَ سِتٍّ وَتِسْعِینَ بِالرِّیِّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَبِیحٍ الْکُوفِیُّ، حَدَّثَنَا یَحْیَى بْنُ یَعْلَى الأَسْلَمِیّ ُ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِی إِدْرِیسَ مُؤَذِّنِ بَنِی أَفْصَى وَإِمَامِهِمْ ثَلاثِینَ سَنَةً أَخْبَرَنِی مُجَاهِدٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): " مَنْ فَارَقَ عَلِیًّا فَارَقَنِی، وَمَنْ فَارَقَنِی فَارَقَ اللَّهَ.

الإسماعیلی ، أبو بکر أحمد بن إبراهیم بن إسماعیل (متوفاى371هـ) ، المعجم فی أسامی شیوخ أبی بکر الإسماعیلی ، ج3، ص800 ، تحقیق : د. زیاد محمد منصور ، ناشر : مکتبة العلوم والحکم - المدینة المنورة ، الطبعة : الأولى ، 1410هـ .

در روایت دیگر، طبرانى همین روایت را در روایت طولانى از بریده نقل کرده است:

(6251)- [6085] حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَنْصُورٍ الْحَارِثِیُّ، قال: نا أَبِی، قال: نا حُسَیْنٌ الأَشْقَرُ، قال: نا زَیْدُ بْنُ أَبِی الْحَسَنِ، قال: ثنا أَبُو عَامِرٍ الْمُرِیُّ، عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ بُرَیْدَةَ، عَنْ أَبِیهِ، قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) عَلِیًّا أَمِیرًا عَلَى الْیَمَنِ، وَبَعَثَ خَالِدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَلَى الْجَبَلِ، فَقَالَ: " إِنِ اجْتَمَعْتُمَا فَعَلِیٌّ عَلَى النَّاسِ " فَالْتَقَوْا، وَأَصَابُوا مِنَ الْغَنَائِمِ مَا لَمْ یُصِیبُوا مِثْلَهُ، وَأَخَذَ عَلِیٌّ جَارِیَةً مِنَ الْخُمُسِ، فَدَعَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِیدِ بُرَیْدَةَ، فَقَالَ: اغْتَنِمْهَا، فَأَخْبِرِ النَّبِیَّ (ص) بِمَا صَنَعَ، فَقَدِمْتُ الْمَدِینَةَ، وَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ، وَرَسُولُ اللَّهِ (ص) فِی مَنْزِلِهِ، وَنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ عَلَى بَابِهِ. فَقَالُوا: مَا الْخَبَرُ یَا بُرَیْدَةُ؟ فَقُلْتُ: خَیْرٌ، فَتَحَ اللَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِینَ، فَقَالُوا: مَا أَقْدَمَکَ؟، قَالَ: جَارِیَةٌ أَخَذَهَا عَلِیٌّ مِنَ الْخُمُسِ، فَجِئْتُ لأُخْبِرَ النَّبِیَّ (ص) قَالُوا: فَأَخْبِرْهُ، فَإِنَّهُ یُسْقِطُهُ مِنْ عَیْنِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) وَرَسُولُ اللَّهِ (ص) یَسْمَعُ الْکَلامَ، فَخَرَجَ مُغْضَبًا، وَقَالَ:

«مَا بَالُ أَقْوَامٍ یَنْتَقِصُونَ عَلِیًّا، مَنْ یَنْتَقِصُ عَلِیًّا فَقَدِ انْتَقَصَنِی، وَمَنْ فَارَقَ عَلِیًّا فَقَدْ فَارَقَنِی، إِنَّ عَلِیًّا مِنِّی وَأَنَا مِنْهُ، خُلِقَ مِنْ طِینَتِی، وَخُلِقْتُ مِنْ طِینَةِ إِبْرَاهِیمَ، وَأَنَا أَفْضَلُ مِنْ إِبْرَاهِیمَ: ذُرِّیَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌق».

وَقَالَ: «یَا بُرَیْدَةُ، أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ لِعَلِیٍّ أَکْثَرَ مِنَ الْجَارِیَةِ الَّتِی أَخَذَ، وَأَنَّهُ وَلِیُّکُمْ مِنْ بَعْدِی؟» فَقُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ بِالصُّحْبَةِ إِلا بَسَطْتَ یَدَکَ حَتَّى أُبَایِعَکَ عَلَى الإِسْلامِ جَدِیدًا، قَالَ: فَمَا فَارَقْتُهُ حَتَّى بَایَعْتُهُ عَلَى الإِسْلامِ .

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله گروهى از سران عرب را به فرماندهى حضرت على علیه السّلام به سوى یمن، و جمعى را به سرپرستى «خالد بن ولید» به سوى جبل فرستاد و سفارش کرد که هر گاه میان دو لشکر جدائى نیافتاد، امور جنگى و نظارت بر غنائم، به عهده على علیه السّلام است. لشکر به جانب یمن حرکت کرد و جنگ سختى درگرفت و غنیمت‏هاى زیاد و بى‏سابقه‏اى نصیب مسلمانان شد از یمنى‏ها، عده‏اى را اسیر کردند.

حضرت على علیه السّلام کنیزکى را از وجه خمس براى خود انتخاب کرد. این عمل بر «خالد بن ولید» گران آمد ، «خالد بن ولید»، «بریدة» را به حضور طلبید و گفت: دیدى چگونه على، کنیزک را در حیطه اختیار خود در آورد؟ اینک، به سوى مدینه راهى شو و این کار خلاف (!) على علیه السّلام را به اطلاع پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله برسان.

بریدة، گوید؟ به دستور او، به مدینه رفتم وارد مسجد شدم. آن هنگام رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در منزل خود بود. گروهى از اصحاب که در کنار منزل رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله ایستاده و منتظر تشریف فرمائى آن جناب بودند، به محض این که مرا دیدند، پرسیدند: اى بریدة! از پیکار مسلمانان چه خبر آورده‏اى؟ در پاسخ‏گفتم: خبر خوشحال کننده‏اى دارم، خداى تعالى یمن را به دست مسلمانان فتح کرد!

پرسیدند: چه اتفاقى افتاده که تو، زودتر از دیگران وارد مدینه شدى؟ در پاسخ گفتم: على علیه السّلام کنیزکى را به عنوان خمس براى خویش برگزیده است و من زودتر از دیگران به مدینه آمدم تا خلاف او را به عرض رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله برسانم! مسلمانان مرا تشویق کرده و گفتند: هر چه زودتر پیغمبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله را از این پیشآمد مطلع ساز؛ تا على از چشم پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله بیفتد!

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله سخن آنها را شنید و خشمگین از خانه بیرون آمد و فرمود: شگفت است از مردمى که با کمال بى‏شرمى از على نکوهش مى‏کنند! اینان باید بدانند کسى که از على نکوهش نماید، از من نکوهش کرده و کسى که از على جدا شود، از من جدا شده است! به راستى که على از من است و من از على هستم؛ على علیه السّلام از سرشت من آفریده شده است و من از سرشت ابراهیم آفریده شده‏ام و از ابراهیم برتر مى‏باشم و این آیه را گواه آورد «آنها فرزندان (و دودمانى) بودند که (از نظر پاکى و فضیلت)، بعضى از بعضى دیگر گرفته شده بودند؛ و خداوند، شنوا و داناست» (سوره آل عمران/ آیه 34).

سپس خطاب به بریدة، فرمود: اى بریدة! مگر نمى‏دانى که على علیه السّلام مى‏تواند بیشتر از یک کنیزک هم در اختیار خود در آورد و او پس از من، ولى شماست.

این سخن را که از آن حضرت شنیدم، عرض کردم:

سوگند به افتخار مصاحبتى که با شما دارم، دست مبارکتان را بگشایید تا با شما بیعت تازه‏اى بکنم و اسلام جدیدى براى خود اختیار نمایم! «بریدة» اصرار کرد و از آن حضرت جدا نشد تا اینکه با آن حضرت، به عنوان اسلام جدید، بیعت کرد.

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الأوسط، ج6، ص162، تحقیق: طارق بن عوض الله بن محمد،‏عبد المحسن بن إبراهیم الحسینی، ناشر: دار الحرمین - القاهرة – 1415هـ.

شمس الدین ذهبى همین روایت را از ابوهریره نقل کرده؛ هر چند بدون ذکر دلیل و مدرک آن را باطل دانسته است :

رزین الکوفی الأعمى . عن أبی هریرة قاله الأزدی روى عنه حبیب بن ثابت ثم ساق له الأزدی حدیثا باطلا عن أبی هریرة - مرفوعا من فارقنی فارق الله ومن فارق علیا فقد فارقنی ومن تولاه فقد تولانی.

زرین کوفى از ابوهریره روایت نقل کرده . این مطلب را ازدى گفته. حبیب بن ثابت نیز از او روایت نقل کرده است. سپس ازدى روایت باطلى را از طریق او از ابوهریره از رسول خدا صلى الله علیه وآله نقل کرده است که هر کس از من جدا شود، از خداوند جدا شده، و هر کس از على جدا شود، از من جدا شده است. و هر کس او را دوست داشته باشد، مرا دوست دارد.

الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى 748 هـ)، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، ج3، ص75 ، تحقیق: الشیخ علی محمد معوض والشیخ عادل أحمد عبدالموجود، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1995م.

 

موفق باشید

گروه پاسخ به شبهات

 




:: برچسب‌ها: حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله, امیر المومنین حضرت علی (ع), احمد بن حنبل-حاکم نیشابورى, عبد الله بن عمر-طبرانى

نویسنده : میلاد اسماعیل پور seratemostaghim10@gmail.com
تاریخ : ۱۳٩۱/۸/۱۳
 

 

امارگیر حرفه ای سایت

سایت خدماتی نایت اسکین - امارگیر سایت