آیا روایت «امامان دوازدگانه» به صورت متواتر در منابع شیعه و سنى نقل شد

روایت ذیل یکى از دلائل روائى است که آن را مرحوم کلینى با سند صحیح از امام صادق علیه السلام نقل کرده است:

الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ قَالَ: حَدَّثَنِی عُمَرُ بْنُ أَبَانٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَذَکَرُوا الْأَوْصِیَاءَ وَذَکَرْتُ إِسْمَاعِیلَ فَقَالَ: لَا وَاللَّهِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا ذَاکَ إِلَیْنَا وَمَا هُوَ إِلَّا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ یُنْزِلُ وَاحِداً بَعْدَ وَاحِد.

ابو بصیر مى‌گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم که نام اوصیاء را بردند و من هم اسماعیل را نام بردم. حضرت فرمود: نه به خدا، اى ابا محمد، تعیین امام به اختیار ما نیست، این کار تنها به دست خداست که در باره هر یک پس از دیگرى فرو مى‌فرستد.

 الکلینی الرازی، أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفاى328 هـ)، الأصول من الکافی، ج‏1، ص: 276، ح1، «بَابُ أَنَّ الْإِمَامَةَ عَهْدٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَعْهُودٌ مِنْ وَاحِدٍ إِلَى وَاحِد»، ناشر: اسلامیه‏، تهران‏، الطبعة الثانیة،1362 هـ.ش.

اهل سنت بر عکس دیدگاه شیعه، قائل هستند که انتخاب جانشین رسول خدا صلى الله علیه وآله، در اختیار خود مردم است.

حال با توجه به این نکته، پاسخ اجمالى پرسش فوق این است:

 طبق دیدگاه شیعیان، جانشینان رسول خدا صلى الله علیه وآله، دوازده نفر از اهل بیت آن حضرت مى‌باشند که حضرت در ضمن روایات، علاوه بر ذکر تعداد، نامها و تمامى مشخصات آنان را براى تصدى مقام امامت و خلافت بعد از خود بیان کرده است. این روایات را در ضمن چهار دسته بیان خواهیم کرد.

در منابع اهل سنت نیز روایاتى تحت عنوان روایت «اثنا عشر خلیفة» نقل شده که برخى ویژگى‌هاى جانشینان رسول خدا نیز در ‌آنها مطرح شده است. آنان با توجه به این روایات، تعداد جانشینان رسول خدا صلى الله علیه وآله را دوازده تن مى‌دانند؛ اما در تعیین مصداق آنها، شدیداً‌ دچار اختلاف نظر شده‌اند و در مورد این روایت تحلیل‌هاى گوناگون نموده‌ و نظریه‌هاى متعددى را ارائه داده‌اند.

اختلاف نظر و تحلیل آنها را در مورد روایت «اثنا عشر خلیفة» و نیز بررسى سندى را در فایل جدا گانه‌اى «تحلیل اهل سنت از خلفاى اثنا عشر» بحث کرده‌ایم که به زودى بر روى همین سایت قرار خواهد گرفت.

پاسخ تفصیلی

همچنانکه اشاره شد، در باره امامان معصوم و جانشینان رسول خدا صلى الله علیه وآله، هم در منابع اهل سنت اشاره شده و هم در منابع شیعه روایات فراوان داریم. در ابتدا تنها به متن روایات اهل سنت اشاره مى‌کنیم.

جانشینان رسول خدا (ص) در روایات اهل سنت

در منابع آنها راجع به دوازده جانشین رسول خدا صلى الله علیه وآله، تعبیرات مختلفى، همانند: «اثنا عشر خلیفة»، «اثنا عشر امیراً»، «اثنا عشر نقیباًً» و «اثنا عشر قیماً»، به کار رفته است:

 الف: تعبیر «دوازده خلیفة»

روایت «اثنا عشر»‌ با این تعبیر، بخش قابل توجهى از منابع حدیث را به خود اختصاص‌داده، و توسط علماى طراز اول اهل سنت گزارش شده است.

از جمله مسلم بن حجاج نیشابورى، در صحیح خودش پنج روایت را از طریق جابر بن سمره، با تعبیر فوق نقل کرده است:

حدثنا قُتَیْبَةُ بن سَعِیدٍ وأبو بَکْرِ بن أبی شَیْبَةَ قالا حدثنا حَاتِمٌ وهو بن إسماعیل عن الْمُهَاجِرِ بن مِسْمَارٍ عن عَامِرِ بن سَعْدِ بن أبی وَقَّاص قال: کَتَبْتُ إلى جَابِرِ بن سَمُرَةَ مع غُلَامِی نَافِعٍ أَنْ أَخْبِرْنِی بِشَیْءٍ سَمِعْتَهُ من رسول اللَّهِ صلى الله علیه وسلم قال فَکَتَبَ إلی سمعت رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم یوم جُمُعَةٍ عَشِیَّةَ رُجِمَ الْأَسْلَمِیُّ یقول: «لَا یَزَالُ الدِّینُ قَائِمًا حتى تَقُومَ السَّاعَةُ أو یَکُونَ عَلَیْکُمْ اثْنَا عَشَرَ خَلِیفَةً کلهم من قُرَیْشٍ».

عَامِرِ بن سَعْدِ بن أبى وَقَّاص گفت: به جابر بن سَمُرَةَ نامه نوشتم و از او خواستم که مرا از برخى از احادیثى که از رسول خدا صلى الله علیه وسلم شنیده، آگاه سازد (و حدیثى از آن حضرت برایم روایت کند) او برایم چنین نوشت: روز جمعه که شام سنگسار اسلمى بود، از رسول خدا صلى الله علیه وسلم شنیدم که مى‌فرمود: «دین، همیشه برپاست تا این که قیامت فرارسد و بر شما دوازده خلیفه باشد که همگى از قریش‌اند».

النیسابوری القشیری، ابوالحسین مسلم بن الحجاج (متوفاى261هـ)، صحیح مسلم، ج3، ص1453، ح1822، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت.

صحیح مسلم روایات دیگرى را نیز از جابر بن سمره گرازش کرده، که در ابتداى آنها تعبیر متفاوت وجود دارد:

... یقول: إِنَّ هذا الْأَمْرَ لَا یَنْقَضِی حتى یَمْضِیَ فِیهِمْ اثْنَا عَشَرَ خَلِیفَةً...

... یَقُولُ: لَا یَزَالُ الْإِسْلَامُ عَزِیزًا إِلَى اثْنَیْ عَشَرَ خَلِیفَةً،....

... یَقُولُ: " لَا یَزَالُ هَذَا الدِّینُ عَزِیزًا مَنِیعًا إِلَى اثْنَیْ عَشَرَ خَلِیفَةً،....

... لَا یَزَالُ هذا الْأَمْرُ عَزِیزًا إلى اثنى عَشَرَ خَلِیفَةً...

النیسابوری القشیری، ابوالحسین مسلم بن الحجاج (متوفاى261هـ)، صحیح مسلم، ج 3 ص1452- 1453،‌ روایات 1821، 1822، 1823، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، ناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت.

از آنجایى که این روایت با این تعبیر در صحیح ترین و معتبر ترین منابع اهل سنت نقل شده، نیازمند بررسى سندى نیست.

این حدیث را علماى سرشناس دیگرى از اهل سنت نیز روایت نموده‌اند که نام و آدرس دقیق کتب برخى از آنان را ذیلاً ملاحظه مى‌نمایید:

البخاری الجعفی، ابوعبدالله محمد بن إسماعیل (متوفاى256هـ)، التاریخ الکبیر، ج8، ص410، تحقیق: السید هاشم الندوی، ناشر: دار الفکر.

الشیبانی، أحمد بن حنبل أبو عبدالله، مسند أحمد بن حنبل، ج5، ص86، ح20824، و 87 ح20833، و 89 ح20862، و ص92، ح20890، دار النشر: مؤسسة قرطبة مصر.

السجستانی الأزدی، ابوداود سلیمان بن الأشعث (متوفاى 275هـ)، سنن أبی داود، ج4، ص106، ح 4279 و 4280، تحقیق: محمد محیی الدین عبد الحمید، ناشر: دار الفکر.

التمیمی البستی، محمد بن حبان بن أحمد ابوحاتم (متوفاى354 هـ)، الثقات، ج7، ص241، تحقیق السید شرف الدین أحمد، ناشر: دار الفکر، الطبعة: الأولى، 1395هـ – 1975م.

الحاکم النیسابوری، ابو عبدالله محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، ج3، صفحه 715 و 716 احادیث 6586و 6589، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت الطبعة: الأولى، 1411هـ - 1990م.

و....

ب: تعبیر «دوازده نقیب»

تعبیر دوم در مورد روایت «اثناعشر»، تعبیر «اثنا عشر نقیبا» است که تعداد جانشینان رسول خدا صلى الله علیه وآله را به تعداد نقیبان حضرت موسى علیه السلام است، برابر است.

احمد بن حنبل در مسندش این روایت را از عبد الله بن مسعود آورده‌است:

حدثنا عبد اللَّهِ حدثنی أبی ثنا حَسَنُ بن مُوسَى ثنا حَمَّادُ بن زَیْدٍ عَنِ الْمُجَالِدِ عَنِ الشعبی عن مَسْرُوقٍ قال: کنا جُلُوساً عِنْدَ عبد اللَّهِ بن مَسْعُودٍ وهو یُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ فقال له رَجُلٌ: یا أَبَا عبد الرحمن هل سَأَلْتُمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم کَمْ تملک هذه الأُمَّةَ من خَلِیفَةٍ؟ فقال عبد اللَّهِ بن مَسْعُودٍ: ما سألنی عنها أَحَدٌ مُنْذُ قَدِمْتُ الْعِرَاقَ قَبْلَکَ ثُمَّ قال: نعم. وَلَقَدْ سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم فقال: اثْنَا عَشَرَ کَعِدَّةِ نُقَبَاءِ بنی إِسْرَائِیلَ.

مسروق گفت: ما در نزد عبد اللَّه ابن مسعود نشسته بودیم و او براى ما قرآن مى‌خواند، مردى به او گفت: یا ابا عبد الرحمن آیا شما از رسول خدا صلى الله علیه وآله نپرسیدید که بعد از او چند خلیفه خواهند آمد؟ عبد اللَّه گفت: از هنگامى که از عراق وارد شده‏ام کسى این موضوع را از من نپرسیده است، ما از رسول خدا پرسیدیم فرمودند: خلفاء من دوازده نفرند مانند نقباء بنى اسرائیل.

الشیبانی، ابوعبد الله أحمد بن حنبل (متوفاى241هـ)، مسند أحمد بن حنبل، ج1، ص398،‌ ح3781، ناشر: مؤسسة قرطبة – مصر.

 ابن حجر عسقلانى که از سرشناس‌ترین چهره‌هاى حدیثى اهل سنت است پس از نقل این حدیث در مورد سند آن مى‌نویسد:

 (هذا اسناده حسن).

سند این حدیث، حسن است.

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل (متوفاى852هـ)، المطالب العالیة بزوائد المسانید الثمانیة، ج9، ص286، ح 2093، تحقیق: د. سعد بن ناصر بن عبد العزیز الشتری، ناشر: دار العاصمة/ دار الغیث، الطبعة: الأولى، السعودیة - 1419هـ.

ابن حجر عسقلانى در جاى دیگر، سیوطى، ابن حجر هیثمى، عاصمى شافعى و مبارکفورى شارح جامع ترمذى نیز بعد از نقل روایت نوشته اند:

أما حدیث بن مسعود فأخرجه أحمد والبزار بسند حسن أنه سئل کم یملک...

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل (متوفاى852 هـ)، فتح الباری شرح صحیح البخاری، ج13، ص212، تحقیق: محب الدین الخطیب، ناشر: دار المعرفة - بیروت.

السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفاى911هـ)، تاریخ الخلفاء، ج1، ص10، تحقیق: محمد محی الدین عبد الحمید، ناشر: مطبعة السعادة - مصر، الطبعة: الأولى، 1371هـ - 1952م.

الهیثمی، ابوالعباس أحمد بن محمد بن علی ابن حجر (متوفاى973هـ)، الصواعق المحرقة علی أهل الرفض والضلال والزندقة، ج1، ص54، تحقیق عبد الرحمن بن عبد الله الترکی - کامل محمد الخراط، ناشر: مؤسسة الرسالة - لبنان، الطبعة: الأولى، 1417هـ - 1997م.

العاصمی المکی، عبد الملک بن حسین بن عبد الملک الشافعی (متوفاى1111هـ)، سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل والتوالی، ج2، ص406، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود- علی محمد معوض، ناشر: دار الکتب العلمیة.

المبارکفوری، أبو العلا محمد عبد الرحمن بن عبد الرحیم (متوفاى1353هـ)، تحفة الأحوذی بشرح جامع الترمذی، ج6، ص394، دار الکتب العلمیة – بیروت.

برخى از منابع دیگر اهل سنت که این روایت را آورده اند از قرار ذیل است:

أبو یعلی الموصلی التمیمی، أحمد بن علی بن المثنی، مسند أبی یعلی، ج9، ص222، تحقیق: حسین سلیم أسد، ناشر: دار المأمون للتراث - دمشق، الطبعة: الأولى، 1404 هـ – 1984م

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب، المعجم الکبیر، ج10، ص157، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م.

الحاکم النیسابوری، ابو عبدالله محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، ج4، ص546، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت الطبعة: الأولى، 1411هـ - 1990م.

الرازی، تمام بن محمد الرازی أبو القاسم، الفوائد، ج2، ص231، ج16 ص286، تحقیق: حمدی عبد المجید السلفی، دار النشر: مکتبة الرشد - الریاض، الطبعة: الأولى، 1412،

المقدسی، مطهر بن طاهر، ذخیرة الحفاظ، ج3، ص1660، تحقیق: د.عبد الرحمن الفریوائی، ناشر: دار السلف - الریاض، الطبعة: الأولى، 1416 هـ -1996م.

ابن عساکر الدمشقی الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله،(متوفاى571هـ)، تاریخ مدینة دمشق وذکر فضلها وتسمیة من حلها من الأماثل، ج16،‌ص286، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامة العمری، ناشر: دار الفکر - بیروت - 1995.

الأفریقی، محمد بن مکرم بن منظور الأفریقی المصری، مختصر تاریخ دمشق، ج3، ص43، دار النشر: طبق برنامه الجامع الکبیر..

السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفاى911هـ)، الفتح الکبیر فی ضم الزیادة إلى الجامع الصغیر، ج1، ص368،‌ دار النشر: دار الفکر - بیروت / لبنان - 1423هـ - 2003م، الطبعة: الأولى، تحقیق: یوسف النبهانی

السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفاى911هـ)، تاریخ الخلفاء، ج1، ص10، تحقیق: محمد محی الدین عبد الحمید، ناشر: مطبعة السعادة - مصر، الطبعة: الأولى، 1371هـ - 1952م.

 السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفاى911هـ)، جامع الاحادیث (الجامع الصغیر وزوائده والجامع الکبیر) ج2، ص363 و ج9، ص343

الهیثمی، ابوالعباس أحمد بن محمد بن علی ابن حجر (متوفاى973هـ)، الصواعق المحرقة علی أهل الرفض والضلال والزندقة، ج1، ص54، تحقیق عبد الرحمن بن عبد الله الترکی - کامل محمد الخراط، ناشر: مؤسسة الرسالة - لبنان، الطبعة: الأولى، 1417هـ - 1997م.

ج: تعبیر «دوازده قیّم امت»

تعبیر دیگر این روایت، «اثنا عشر قیّماً» است که با سند صحیح، در منابع اهل سنت یافت مى‌شود. ابویعلى موصلى (متوفای307هـ) از محدثین قدیمى و شهیر اهل سنت مى‌نویسد:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ بْنِ سَوَاءٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، عَنْ سَعِیدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِیِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ: کُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه وسلم فَقَالَ: یَکُونُ لِهَذِهِ الأُمَّةِ اثْنَا عَشَرَ قَیِّمًا، ثُمَّ هَمَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم بِکَلِمَةٍ لَمْ أَسْمَعْهَا، قُلْتُ لأَبِی: مَا الْکَلِمَةُ الَّتِی هَمَسَ لَهَا؟ قَالَ: کُلُّهُمْ مِنْ قُرَیْشٍ.

جابر بن سَمُره گفت:‌ ما در کنار پیامبر صلى الله علیه وسلم نشسته بودیم که فرمود: «این امت دوازده قیم خواهد داشت» سپس رسول خدا صلى الله علیه وسلم آهسته سخنى گفت که نشنیدم به پدرم گفتم: سخنى که آن را آهسته گفت: چه بود؟ گفت: «همگى از قریش‌اند».

أبو یعلی الموصلی التمیمی، أحمد بن علی بن المثنی، مسند أبی یعلی، ج1، ص79، تحقیق: حسین سلیم أسد، ناشر: دار المأمون للتراث - دمشق، الطبعة: الأولى، 1404 هـ – 1984م

منابعى دیگرى نیز این روایت را نقل کرده‌اند:

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الکبیر، ج2، ص196، ح1794 و ص256، ح 2073، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م.

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الأوسط، ج3، ص201، تحقیق: طارق بن عوض الله بن محمد،‏عبد المحسن بن إبراهیم الحسینی، ناشر: دار الحرمین - القاهرة – 1415هـ.

الهیثمی، ابوالحسن علی بن أبی بکر (متوفاى 807 هـ)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج5، ص191، ناشر: دار الریان للتراث/‏ دار الکتاب العربی - القاهرة، بیروت – 1407هـ.

السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفاى911هـ)، جامع الاحادیث (الجامع الصغیر وزوائده والجامع الکبیر)، ج9، ص343، طبق برنامه الجامع الکبیر.

الهندی، علاء الدین علی المتقی بن حسام الدین (متوفاى975هـ)، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، ج6، ص36، ج12، ص17، تحقیق: محمود عمر الدمیاطی، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1419هـ - 1998م.

بررسی سند روایت:

در سند روایت، 1. محمد بن ثعلبه، 2. محمد بن سواء، 3. سعید، 4. قتاده، 5. شعبى، 6. جابر بن سمره قرار دارد که جز محمد بن ثعلبه بقیه آنها از راوایان بخارى و مسلم هستند.

1. محمد بن ثعلبه:

محمد بن ثعلبه بن سواء سدوسى، برادر زاده محمد بن سواء راوى بعدى است که در نزد اهل سنت از راویان معتبر به حساب مى‌آید، چنان‌که ابن حجر عسقلانى در مورد او مى‌نویسد:

محمد بن ثعلبة بن سواء بفتح الواو والمد السدوسی بفتح المهملة البصری صدوق.

او محمد بن ثعلبه بن سواء سدوسى بصرى و راستگو است.

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل (متوفاى852هـ)، تقریب التهذیب، ج1، ص471، تحقیق: محمد عوامة، ناشر: دار الرشید - سوریا، الطبعة: الأولى، 1406 - 1986.

همچنین مقدسى، روایتى را که محمد بن ثعلبة بن سواء در سلسله سند آن واقع است، صحیح معرفى مى‌نماید:

أخبرنا محمد بن أحمد بن نصر بأصبهان أن أبا علی الحداد أخبرهم وهو حاضر أبنا أبو نعیم أبنا محمد بن معمر بن ناصح ثنا موسى بن هارون بن عبد الله القزاز ثنا محمد بن ثعلبة بن سواء ثنا عمی محمد بن سواء ثنا سعید ثنا قتادة عن أنس بن مالک قال: قال رسول الله صلى الله علیه وسلم: تراصوا صفوفکم وقاربوا بینها وحاذوا بین المناکب والأعناق فوالذی نفس محمد بیده إنی لأرى الشیطان یتحایکها من وراء الصفوف کأنها علیه السلام الحذف. إسناده صحیح.

... سند این حدیث، صحیح است.

 المقدسی الحنبلی، ابوعبد الله محمد بن عبد الواحد بن أحمد (متوفاى643هـ)، الأحادیث المختارة، ج7، ص42، تحقیق عبد الملک بن عبد الله بن دهیش، ناشر: مکتبة النهضة الحدیثة - مکة المکرمة، الطبعة: الأولى، 1410هـ.

2. محمد بن سواء سدوسى:

او از رجال صحیح بخارى و مسلم است و ذهبى در موردش چنین مى‌نویسد:

محمد بن سواء (ح م) السدوسی أحد الثقات المعروفین.

او محمد بن سواء (ح م) سدوسى یکى از موثقین معروف است.

الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى 748 هـ)، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، ج6، ص181، تحقیق: الشیخ علی محمد معوض والشیخ عادل أحمد عبدالموجود، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1995م.

و در کتاب دیگر در باره او مى‌گوید:

محمد بن سواء بن عنبر السدوسی خ. م. د. ن. ق.... وکان ثقة، نبیلاً، صاحب حدیث.

او محمد بن سواء بن عنبر سدوسى خ. م. د. ن. ق.... که موثق، اصیل و صاحب حدیث بود.

الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى 748 هـ)، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، ج12، ص367، تحقیق د. عمر عبد السلام تدمرى، ناشر: دار الکتاب العربی - لبنان/ بیروت، الطبعة: الأولى، 1407هـ - 1987م.

3. سعید بن أبى عروبه:

او نیز از رجال صحیح بخارى و مسلم است و همچنین ذهبى در مورد او مى‌نویسد:

سعید بن أبی عروبة مهران الامام الحافظ أبو النضر العدوی مولاهم البصری أحد الاعلام.

او سعید بن أبى عروبه مهران، امام و حافظ أبو نضر عدوى مولاى آنان و بصرى و یکى از اعلام است.

الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى 748 هـ)، تذکرة الحفاظ، ج1، ص177، ناشر: دار الکتب العلمیة – بیروت، الطبعة: الأولى.

4. قتاده بن دعامه بن قتاده:

او نیز از رجال صحیح بخارى و مسلم است و ذهبى از او با تعبیر یکى از ائمه اعلام یاد مى‌کند:

قتادة بن دعامة ابن قتادة بن عزیز، وقیل غیر ذلک فی نسبه، أبو الخطاب السدوسی البصری الأعمى الحافظ، أحد الأئمة الأعلام.

او قتاده بن دعامه ابن قتاده بن عزیز،... أبو الخطاب سدوسى بصرى نابینا وحافظ و یکى از ائمه اعلام است.

الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى 748 هـ)، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، ج7، ص453، تحقیق د. عمر عبد السلام تدمرى، ناشر: دار الکتاب العربی - لبنان/ بیروت، الطبعة: الأولى، 1407هـ - 1987م.

5. شعبی:

او عامر بن شراحیل شعبى و از رجال صحیح بخارى و مسلم است و البته همین مقدار در اعتبار او در نزد اهل سنت کفایت مى‌کند.

 علاوه بر آن، ذهبى رجال سرشناس اهل سنت، در مورد او مى‌گوید:

الشعبی علامة التابعین أبو عمرو عامر بن شراحیل الهمدانی الکوفى من شعب همدان مولده فی أثناء خلافة عمر فی ما قیل، کان إماما حافظا فقیها متفننا ثبتا متقنا.

 شعبى داناترین فرد تابعین (کسانى که از نظر زمانى پس از عصر صحابه قرار دارند) أبو عمرو، عامر بن شراحیل همدانى کوفى از مردم همدان است طبق قولى تاریخ تولد او، اواسط خلافت عمر است مى‌باشد، او إمام، حافظ و فقیهى ماهر و داراى جایگاهى ثابت و استوار است.

الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى 748 هـ)، تذکرة الحفاظ، ج1، ص79، ناشر: دار الکتب العلمیة – بیروت، الطبعة: الأولى.

6. جابر بن سمره:

آخرین راوى جابر بن سمره است که او از جمله صحابه رسول خدا صلى الله علیه وآله مى‌باشد. صحابه از منظر اهل سنت فوق توثیق بوده و علاوه بر آن، سمره از راویان صحیح بخارى و مسلم نیز مى‌باشد.

بنابراین، روایت از نظر سند مشکلى ندارد.

د: تعبیر«دوازده امیر»

این حدیث نیز از طریق جابر بن سمره، با عبارت «اثنا عشر امیراً» در

/ 0 نظر / 33 بازدید