هنگام رحلت امام زمان (عج) چه کسى او را غسل داده و کفن مى‌کند؟

غسل و تجهیز پیکر معصوم توسط معصوم دیگر

روایات فراوانى در منابع شیعه به این مطلب اشاره دارد که غسل و کفن و دفن پیامبران و امامان و معصومان، به عهده‌ اوصیاء و امامان و معصومان دیگر است تا آنجا که مرحوم شیخ کلینى در کتاب ارزشمند کافى بابى را به این نام (الامام لا یغسله الا امام من الأئمة علیهم السلام)، اختصاص داده و روایات مربوط به آن را ذکرکرده است.

در ابتدا احادیثى که در این باره نقل شده است را بررسى مى‌کنیم تا ثابت شود که تغسیل و تکفین و تدفین معصوم را فقط معصوم مى‌تواند انجام دهد؛ سپس به این سوال پاسخ مى‌دهیم که امام مهدى (عج) را چه کسى غسل مى‌دهد؟

غسل پیامبر (صلی الله علیه وآله) توسط وصیش حضرت علی (علیه السلام )

روایاتى وجود دارد که درآنها حضرت على علیه السلام به عنوان متولّى غسل پیامبرصل الله علیه وآله معرفى شده است، و همچنین بیان شده است که علت این امر هم به خاطر وصى بودن آن حضرت است.

روایت عبدالله بن مسعود از پیامبر صلی الله علیه وآله:

حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِیُّ بْنُ الْجُنَیْدِ الرَّازِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مِینَا مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قُلْتُ لِلنَّبِیِّ علیه السلام یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ‏ یُغَسِّلُکَ‏ إِذَا مِتَ‏ قَالَ یَغْسِلُ کُلَّ نَبِیٍّ وَصِیُّهُ قُلْتُ فَمَنْ وَصِیُّکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِب‏ علیه السلام...

عبد اللَّه بن مسعود گوید: به پیغمبر صلى الله علیه وآله عرض کردم وقتى از دنیا بروید چه کسى شما را غسل مى‌دهد؟ فرمودند: هر پیغمبرى را وصى او غسل مى‌دهد عرض کردم وصى شما کیست یا رسول اللَّه؟ فرمود على بن ابى طالب....‏

الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین (متوفاى381هـ)، کمال الدین و تمام النعمة، ص27،تحقیق: علی اکبر الغفاری، ناشر: مؤسسة النشر الاسلامی (التابعة) لجماعة المدرسین ـ قم، 1405هـ. (مکتبه اهل بیت)

المجلسی، محمد باقر (متوفاى 1111هـ)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج22،ص507،تحقیق: محمد الباقر البهبودی، ناشر: مؤسسة الوفاء - بیروت - لبنان، الطبعة: الثانیة المصححة، 1403هـ - 1983م.

روایت سلمان فارسی:

عَنْ أَبَانِ بْنِ أَبِی عَیَّاشٍ عَنْ سُلَیْمِ بْنِ قَیْسٍ قَالَ سَمِعْتُ سَلْمَانَ الْفَارِسِیَّ....قَالَ سَلْمَانُ فَأَتَیْتُ عَلِیّاً علیه السلام وَهُوَ یُغَسِّلُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وَقَدْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وسلم أَوْصَى عَلِیّاً علیه السلام أَنْ لَا یَلِیَ غُسْلَهُ‏ غَیْرُه‏.....

سلمان ‌گفت: نزد على علیه السّلام آمدم در حالى که پیامبر صلى اللَّه علیه و آله را غسل مى‏داد. زیرا پیامبر صلى اللَّه علیه و آله به على علیه السّلام وصیّت کرده بود که کسى غیر او غسلش را بر عهده نگیرد

سلیم بن قیس (متوفاى80هـ)، کتاب سلیم بن قیس الهلالی،ص 143،ناشر: انتشارات هادی ـ قم‏، الطبعة الأولی، 1405هـ.

روایت موسی بن جعفر از امام صادق علیهما السلام

 عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَیَّاشٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ الْفُضَیْلِ الطَّائِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَعْفَرٍ الصَّادِقِ علیه السلام عَنْ أَبِی یُوسُفَ عَنِ الْأَزْهَرِ بْنِ نَظَّامٍ عَنِ أَبِی الْحَسَنِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عِیسَى بْنِ الْمُسْتَفَادِ مِثْلَهُ (عن موسى بن جعفر عن ابیه علیهما السلام) وَقَالَ کَانَ فِی الصَّحِیفَةِ الْمَخْتُومَةِ الَّتِی نَزَلَتْ مِنَ السَّمَاءِ یَا عَلِیُّ غَسِّلْنِی وَلَا یُغَسِّلْنِی غَیْرُکَ قَالَ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی أَنَا أَقْوَى عَلَى غُسْلِکَ وَحْدِی قَالَ بِذَا أَمَرَنِی جَبْرَئِیلُ وَِذَلِکَ أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَقُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَقْوَ عَلَیْکَ فَأَسْتَعِینُ بِغَیْرِی یَکُونُ مَعِی فَقَالَ جَبْرَئِیلُ یَا مُحَمَّدُ قُلْ لِعَلِیٍّ إِنَّ رَبَّکَ یَأْمُرُکَ أَنْ تُغَسِّلَ ابْنَ عَمِّکَ فَإِنَّمَا السُّنَّةُ أَنْ لَا یُغَسِّلَ الْأَنْبِیَاءَ إِلَّا أَوْصِیَاؤُهُمْ وَإِنَّمَا یُغَسِّلُ‏ کُلَ‏ نَبِیٍ‏ وَصِیُّهُ‏ مِنْ بَعْدِهِ وَهِیَ مِنْ حُجَجِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه عَلَى أُمَّتِهِ مِنْ بَعْدِهِ فِیمَا قَدِ اجْتَمَعُوا عَلَیْهِ مِنْ قَطِیعَةِ مَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى بِهِ‏ثُمَّ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه وآله وَ اعْلَمْ یَا عَلِیُّ أَنَّ لَکَ عَلَى غُسْلِی أَعْوَاناً هُمْ نِعْمَ الْأَعْوَانُ وَالْإِخْوَانُ قَالَ عَلِیٌّ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه واله مَنْ بِأَبِی أَنْتَ وَأُمِّی قَالَ جَبْرَئِیلُ وَمِیکَائِیلُ وَإِسْرَافِیلُ وَمَلَکُ الْمَوْتِ وَإِسْمَاعِیلُ صَاحِبُ سَمَاءِ الدُّنْیَا أَعْوَاناً لَکَ قَالَ عَلِیٌّ فَخَرَرْتُ لِلَّهِ سَاجِداً وَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ لِی أَعْوَاناً وَإِخْوَاناً هُمْ أُمَنَاءُ اللَّهِ تَعَالَى.

پیامبر صلى الله علیه وآله به حضرت على علیه السلام فرمودند: در نامه مهر و موم شده‌اى که از آسمان نازل شد چنین آمده است که یا على تو مرا غسل بده و غیر تو کسى مرا غسل ندهد، به رسول خدا صلى الله علیه وآله گفتم: پدر و مادرم به فداى شما ! من توانایى غسل شما را به تنهایى دارم؟ فرمود: جبرئیل به این امر کرده و خدا نیز به آن امر کرده است. حضرت على علیه السلام به پیامبر صلى الله علیه واله فرمودند: پس اگر توانایى بر این کار نداشتم آیا از دیگرى کمک بگیرم تا با من باشد؟

جبرئیل فرمود: یا محمد به على (علیه السلام) بگو به درستى که خدا امر مى‌‌کند که پسر عمویت را باید غسل بدهی، و فقط سنت بر این است که انبیاء را غسل نمى‌دهند مگر اوصیاى آنها و جز این نیست که هر نبى را وصى بعد از او غسل مى‌دهد؛ و این از حجت هاى خداست بر امت محمد(صلى الله علیه وآله) بعد از پیامبر صلى الله علیه و آله به خاطر اجتماعى که کردند بر قطع آنچه که خدا به آن امرکرده است.

سپس پیامبر صلى الله علیه وآله فرمودند: یا على کمک‌کارانى هستند که در غسل من به توکمک مى‌کنند و چه خوب اعوان و برادرانى هستند؛ على علیه السلام فرمود: پدر و مادرم به فدایت! آنها کیستند؟

فرمودند: جبرائیل و میکائیل و اسرافیل و ملک الموت و اسماعیل صاحب آسمان دنیا که کمک کننده تو هستند.

على علیه السلام فرمودند: سر به سجده شکر گذاردم‏ و گفتم سپاس خدا را که اعوان و برادرانى برایم قرارداد که آنها امناء خداوندند.

المجلسی، محمد باقر (متوفاى 1111هـ)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 78 ص304،تحقیق: محمد الباقر البهبودی، ناشر: مؤسسة الوفاء - بیروت - لبنان، الطبعة: الثانیة المصححة، 1403هـ - 1983م.

روایت ابن عباس

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَیْهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمْدَانَ الصَّیْدَلَانِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الْوَاسِطِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ أَبِی قِلَابَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَیْدٍ الْجَرْمِیِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صل الله علیه وآله وَ عِنْدَهُ أَصْحَابُهُ قَامَ إِلَیْهِ عَمَّارُ بْنُ یَاسِرٍ فَقَالَ لَهُ فِدَاکَ أَبِی وَأُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ یُغَسِّلُکَ مِنَّا إِذَا کَانَ ذَلِکَ مِنْکَ قَالَ ذَاکَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ لِأَنَّهُ لَا یَهُمُّ بِعُضْوٍ مِنْ أَعْضَائِی إِلَّا أَعَانَتْهُ الْمَلَائِکَةُ عَلَى ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ فِدَاکَ أَبِی وَأُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ صل الله علیه وآله فَمَنْ یُصَلِّی عَلَیْکَ مِنَّا إِذَا کَانَ ذَلِکَ مِنْکَ قَالَ مَهْ رَحِمَکَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ لِعَلِیٍّ علیه ویَا ابْنَ أَبِی طَالِبٍ إِذَا رَأَیْتَ رُوحِی قَدْ فَارَقَتْ جَسَدِی فَاغْسِلْنِی وَأَنْقِ غُسْلِی وََفِّنِّی فِی طِمْرَیَّ هَذَیْنِ أَوْ فِی بَیَاضِ مِصْرَ وَبُرْدِ یَمَانٍ وَلَا تُغَالِ کَفَنِی وَاحْمِلُونِی حَتَّى تَضَعُونِی عَلَى شَفِیرِ قَبْرِی‏

ابن عباس گوید: چون رسول خدا صلى الله علیه وآله بیمار شد، گروهى از اصحابش نزد او بودند و عمار بن یاسر از میان آنها برخاست و به او گفت یا رسول اللَّه پدر و مادرم به قربانت! کدام یک از ما شما را غسل دهیم اگر این پیشامد به وجود آمد؟

فرمودند: آن وظیفه على بن ابى طالب است؛ زیرا قصد حرکت دادن هر عضوى از من را کند فرشتگان به او کمک کنند، عرض کرد پدر و مادرم به قربانت! در این پیشامد چه کسى بر شما نماز مى‌خواند؟ فرمود خاموش باش خدایت رحمت کند.

سپس پیغمبر صلى الله علیه وآله فرمودند: یا بن ابى طالب چون دیدى جانم از تنم برآمد تو مرا خوب غسل بده و با این دو پارچه لباس کفنم کن یا در پارچه سفید مصر و برد یمانى، کفن بسیار گران بر من نپوشان، مرا بردارید و ببرید تا بر لب قبرم نهید.

 الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین (متوفاى381هـ)، الأمالی،ص732 تحقیق و نشر: قسم الدراسات الاسلامیة - مؤسسة البعثة - قم، الطبعة: الأولى، 1417هـ.

روایت ابی عون

عَنْ عبدِ الْوَاحِدِ بنِ أَبی عَوْنٍ قَالَ: (قَالَ رَسُولُ اللَّهِ لِعَلِی بنِ أَبِی طَالِبٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ فِی مَرَضِهِ الَّذِی تُوُفیَ فِیهِ: اِغْسِلْنِی یَا عَلِیُّ إِذَا مِتُّ، فَقَالَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا غَسَّلْتُ مَیتَاً قَطُّ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ: إِنَّکَ سَتُهَیَّأُ أَوْ تُیَسَّرُ، قَالَ عَلِیٌّ: فَغَسَّلْتُهُ، فَمَا آخُذُ عُضْوَاً إِلاَّ تَبِعَنِی، وَالْفَضْلُ آخِذٌ بِحُضْنِهِ یَقُولُ: أَعْجِلْ یَا عَلِیُّ انْقَطَعَ ظَهْرِی ). (ابنُ سعدٍ )

جامع الاحادیث (الجامع الصغیر وزوائده والجامع الکبیر)، اسم المؤلف: الحافظ جلال الدین عبد الرحمن السیوطی الوفاة: 19/جمادى الاولى / 911هـ، دار النشر.

ابى عون گوید: پیامبر صلى اله علیه وآله در مرضى که منتهى به موتش شد، به حضرت على علیه السلام فرمودند:

اى على ! زمانى که در گذشتم، غسلم بده، حضرت على علیه السلام فرمودند: اى رسول خدا صلى الله علیه واله تاکنون میتى را غسل نداده‌ام؟ پیامبر صلى الله علیه وآله فرمودند: همانا به زودى تو آماده مى‌شوى و مقدور تو مى‌شود، على علیه السلام فرمودند: پس غسل دادم ایشان را و هیچ عضوى از اعضا را بر نداشتم مگر اینکه از من تبعیت مى‌کرد (اعضا خود حرکت مى‌کرد) و فضل زیر بغل ایشان را گرفت وگفت اى على عجله کن پشتم شکست.

روایت امام حسین علیه السلام:

عَنْ جَعْفَرٍ بنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدهِ: أَنَّ عَلِیًّا رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ غَسَّل النَّبِیَّ وَالْعَبَّاسُ یَصُبُّ المَاءَ، وَأُسَامَةُ وَشقرانُیَحْفَظَانِ الْبَابَ

همانا على علیه السلام پیامبر صلى الله علیه وآله را غسل داد و عباس آب مى‏ریخت‏ و اسامه و شقران از دروازه، محافظت مى‌کردند.

السیوطی، الحافظ جلال الدین عبد الرحمن جامع الاحادیث (الجامع الصغیر وزوائده والجامع الکبیر) ج16 ص18، دار النشر.

آنچه از این چند روایت استفاده مى‌شود، این است که تغسیل و تدفین و نماز پیامبران بر عهده جانشینان آنها است و این کار سنتى است از پیامبران گذشته و حضرت على علیه السلام هم به عنوان وصى رسول خدا صلى الله علیه وآله این سنت را به عهده داشته و متولى تغسیل و تدفین پیامبر صلى الله علیه وآله بود.

غسل فاطمه سلام الله علیها توسط امیرمومنان علیه السلام

در روایات امام صادق علیه السلام در باره غسل دادن حضرت فاطمه سلام الله علیها توسط حضرت على علیه السلام، با آوردن کلمه «الا» به همین نکته اشاره شده است، که چون حضرت فاطمه سلام الله علیها معصومه بود لذا باید معصوم دیگر غسل ایشان را انجام دهد و آن معصوم هم حضرت على علیه السلام بود.

روایت امام باقر از امام حسین علیهما السلام:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ (علیهما السلام) قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ فَاطِمَةَ (سلام الله علیها) مَنْ غَسَّلَهَا قَالَ غَسَّلَهَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ- لِأَنَّهَا کَانَتْ صِدِّیقَةً لَمْ‏ یَکُنْ‏ لِیُغَسِّلَهَا إِلَّا صِدِّیقٌ‏.

از امام جعفر صادق علیه السّلام پرسیدند: چه کسى فاطمه علیها السلام را غسل داد؟ فرمودند: حضرت امیر. زیرا چون حضرت زهراى اطهر سلام الله علیها، صدیقه بود، غیر از شخص صدیق کسى حق نداشت وى را غسل دهد.

الحر العاملی، محمد بن الحسن (متوفاى1104هـ)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، ج2 533ح2834تحقیق و نشر: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، الطبعة: الثانیة، 1414هـ.

روایت خزار قمی از امام صادق علیه السلام:

 أَبُو الْحَسَنِ الْخَزَّازُ الْقُمِّیُّ فِی الْأَحْکَامِ الشَّرْعِیَّةِ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَنْ فَاطِمَةَ مَنْ غَسَّلَهَا فَقَالَ غَسَّلَهَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَلِأَنَّهَا کَانَتْ‏ صِدِّیقَةً لَمْ‏ یَکُنْ‏ لِیُغَسِّلَهَا إِلَّا صِدِّیق‏

ابن شهرآشوب، رشید الدین أبی عبد الله محمد بن علی السروی المازندرانی (متوفاى588هـ)، مناقب آل أبی طالب، ج‏3، ص: 138 تحقیق: لجنة من أساتذة النجف الأشرف، ناشر: المکتبة والمطبعة الحیدریة، 1376هـ ـ 1956م.

 علامه محمد تقى مجلسى درذیل این حدیث چنین مى‌گوید:

صدیق در لغت به معنى کثیر الصدق است که بسیار راستگو باشد یا بسیار تصدیق نبى کند یا هر چه گوید فعل او مصدق قول او باشد؛ اما در عرف حدیث به معنى معصوم است.

مجلسى، محمدتقى بن مقصود على‏، لوامع صاحبقرانى مشهور به شرح فقیه‏، ج‏2، ص: 222،ناشر: مؤسسه اسماعیلیان‏،قم‏،سال چاپ: 1414 ق‏

سیّد نعمت الله جزایرى هم در این باره مى‌گوید:

 المراد بالصدیق هنا المعصوم‏

مراد از صدیق در این روایت، معصوم است.

جزائرى، نعمت الله بن عبد الله‏: ریاض الأبرار فی مناقب الأئمة الأطهار، ج‏1، ص: 64،ناشر: مؤسسة التاریخ العربی‏،بیروت‏، 1427 ق- 2006 م‏چاپ: اول‏.

روایت مفضل از امام صادق علیه السلام

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) مَنْ غَسَلَ فَاطِمَةَ قَالَ ذَاکَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ کَأَنِّی اسْتَعْظَمْتُ ذَلِکَ مِنْ قَوْلِهِ فَقَالَ کَأَنَّکَ ضِقْتَ بِمَا أَخْبَرْتُکَ بِهِ قَالَ فَقُلْتُ قَدْ کَانَ ذَاکَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ فَقَالَ لَا تَضِیقَنَّ فَإِنَّهَا صِدِّیقَةٌ وَ لَمْ یَکُنْ یَغْسِلُهَا إِلَّا صِدِّیقٌ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ مَرْیَمَ لَمْ یَغْسِلْهَا إِلَّا عِیسَى.

مفضل گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: چه کسى فاطمه سلام الله علیها را غسل داد؟ فرمود: امیر المؤمنین!

من این مطلب را از گفته آن حضرت بزرگ شمردم و تعجب کردم؛ فرمودند: گویا از آنچه به تو خبر دادم دلتنگ شدى؟ عرض کردم: چنین است، قربانت گردم. فرمودند: دلتنگ مباش، زیرا او صدیقه (معصومه) است و جز معصوم نباید او را غسل دهد، مگر نمى‏دانى که مریم را جز عیسى غسل نداد؟

الکلینی الرازی، أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفاى328 هـ)، الکافی، ج1، ص459، ح4، ناشر: اسلامیه‏، تهران‏، الطبعة الثانیة،1362 هـ.ش.

الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین (متوفاى381هـ)، علل الشرائع، ج1، ص184، تحقیق: السید محمد صادق بحر العلوم، ناشر: المکتبة الحیدریة ـ النجف، 1385هـ ـ 1966م

هر چند سنّت بر این است که زنان را زنان غسل مى‌دهند؛ ولى چون حضرت زهراء سلام الله علیها معصومه بودند باید معصوم دیگر ایشان را غسل مى‌داد؛ که این کار توسط همسرش حضرت على علیه السلام انجام شد.

در روایت سوم به عنوان شاهد تاریخى به غسل حضرت مریم هم اشاره مى‌کند که فرزندش عیسى علیه السلام که معصوم است، او را غسل داد.

امام را فقط امام غسل می‌دهد

روایاتى در منابع حدیثى وجود دارد که متولّى امر امام در غسل و کفن و دفنش، فقط امام بعدى است. در وصیت‌هایى که ائمه اطهارعلیهم السلام در باره غسلشان داشته‌اند به این مطلب اشاره کرده‌اند که امام را فقط امام مى‌تواند غسل بدهد.

وصیت امام سجاد (علیه السلام) به امام باقر(علیه السلام)

قطب الدین راوندى چنین نقل مى‌کند:

مَا رَوَى أَبُو بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ‏ کَانَ فِیمَا أَوْصَى بِهِ إِلَیَّ أَبِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه السلام أَنْ قَالَ یَا بُنَیَّ إِذَا أَنَا مِتُّ فَلَا یَلِی غُسْلِی غَیْرُکَ فَإِنَّ الْإِمَامَ لَا یُغَسِّلُهُ إِلَّا إِمَامٌ مِثْلُه‏

الراوندی، قطب الدین (متوفاى573هـ)،الخرائج والجرائح،ج1،ص264، تحقیق ونشر مؤسسة الإمام المهدی علیه السلام ـ قم، الطبعة: الأولى، 1409هـ.

امام باقر(علیه السلام) فرمودند: پدرم على بن حسین (علیه السلام) در وصیتش بر من فرمودند:

اى پسرم هنگامى که ازدنیا رفتم کسى جز تو متولى غسل من نگردد؛ زیرا امام را جز امام همانند او غسل نمى‌دهد.

شبیه همین روایت در مصادر ذیل نیز آمده است:

الإربلی، أبو الحسن علی بن عیسی بن أبی الفتح (متوفاى693هـ)، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج2ص351،ناشر: دار الأضواء ـ بیروت، الطبعة الثانیة، 1405هـ ـ 1985م.

المجلسی، محمد باقر (متوفاى 1111هـ)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج46 ص،166،تحقیق: محمد الباقر البهبودی، ناشر: مؤسسة الوفاء - بیروت - لبنان، الطبعة: الثانیة المصححة، 1403هـ - 1983م.

وصیت امام صادقبه امام کاظم (علیهما السلام)

روایت ابن شهر آشوب از امام موسى بن جعفر (علیه السلام):

قَالَ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ (علیه السلام)‏ فِیمَا أَوْصَانِی بِهِ أَبِی أَنْ قَالَ یَا بُنَیَ‏ إِذَا أَنَا مِتُ‏ فَلَا یُغَسِّلْنِی‏ أَحَدٌ غَیْرُکَ فَإِنَّ الْإِمَامَ لَا یُغَسِّلُهُ إِلَّا إِمَامٌ

امام کاظم (علیه السلام) فرمودند: پدرم به من وصیت کرد و فرمودند: اى پسرم زمانى که از دنیا رفتم کسى غیر تو من را غسل ندهد؛ چون امام را غسل نمى‌دهد مگر امام.

ابن شهرآشوب، رشید الدین أبی عبد الله محمد بن علی السروی المازندرانی (متوفاى588هـ)، مناقب آل أبی طالب، ج3 ص351، تحقیق: لجنة من أساتذة النجف الأشرف، ناشر: المکتبة والمطبعة الحیدریة، 1376هـ ـ 1956م.

وصیت امام کاظم (علیه السلام) به امام رضا (علیه السلام)

روایت ابوبصیر از امام کاظم (علیه السلام)

روى الحسن، قال: أخبرنا أحمد، قال: حدثنا محمد بن علی الصیرفی، عن علی بن محمد، عن الحسن، عن أبیه، عن أبی بصیر، قال: سمعت العبد الصالح (علیه السلام) یقول: لما حضر أبی الموت قال: یا بنی لا یلی غسلی غیرک، فإنی غسلت أبی، و غسل أبی أباه، و الحجة یغسل‏ الحجة.

ابوبصیر گوید: از امام کاظم (علیه السلام) شنیدم که مى فرمودند: پدرم هنگام احتضار به من فرمود: اى پسرم! غیر از تو کسى متولى غسل من نشود؛ زیرا من پدرم را غسل دادم وپدرم هم پدرش را؛ و حجت را فقط حجت غسل مى‌دهد.

طبرى آملى صغیر، محمد بن جریر بن رستم‏، دلائل الامامه،ص328، محقق / مصحح: قسم الدراسات الإسلامیة مؤسسة البعثةناشر: بعثت‏،ایران؛ قم چاپ: اول‏، 1413 ق‏

شاهد بر اینکه این روایت، از امام کاظم علیه السلام است، این است که لقب «عبد صالح» در روایات شیعه، منصرف به آن حضرت است؛ مرحوم تفرشى در «نقد الرجال» مى‌نویسد:

وکلما ورد عن أبی إبراهیم أو العبد الصالح أو عبد صالح أو عن الفقیه فهو: الکاظم (علیه السلام)

هر آنچه روایت از ابوابراهیم یا عبد صالح یا فقیه آمده باشد، از امام کاظم علیه السلام است

: التفرشی (وفات: ق 11)، نقد الرجال، ج5 ص316، تحقیق: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث

 ناشر: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث – قم،الطبعه الأولى،شوال 1418

طبق این چند روایت که در بعضى از آنها حصر با «الّا» بیان شده است، کسى غیر از امام و حجت خدا، نمى‌تواند متولّى امر غسل امام و حجت دیگر شود.

روایات امام رضا (علیه السلام) درباره غسل امام روایت ابو معمر از امام رضا (علیه السلام):

الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ سَأَلْتُ الرِّضَا علیه السلام عَنِ الْإِمَامِ یَغْسِلُهُ الْإِمَامُ قَالَ سُنَّةُ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ (علیه السلام)‏

 ابو معمر گوید: از امام رضا علیه السلام در باره این قضیه که «امام را امام غسل مى‏دهد» سؤال کردم، فرمود: سنتى است از موسى بن عمران علیه السلام.

الکلینی الرازی، أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفاى328 هـ)، الکافی، ج1 ص385،ح2، ناشر: اسلامیه‏، تهران‏، الطبعة الثانیة،1362 هـ.ش.

طبق احتمال علامه مجلسى وصى موسى (علیه السلام) یوشع حاضر شد و موسى را غسل داد.

فان الظاهر من الاخبار أن موسى علیه السلام غسلته الملائکة، والمراد أنه کما غسل موسى المعصوم لا یغسل الامام إلا معصوم، مع أنه یحتمل أن یکون حضر یوشع لغسله علیهما السلام

ظاهر از اخبار این است که ملائکه موسى علیه السلام را غسل دادند و مراد این است، همچنان که موسى را معصوم غسل داد امام را هم باید معصوم غسل بدهد و این احتمال هم هست که یوشع حاضر شد و موسى را غسل داد

محمد باقر (متوفاى 1111هـ)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ج27ص29،تحقیق: محمد الباقر البهبودی، ناشر: مؤسسة الوفاء - بیروت - لبنان، الطبعة: الثانیة المصححة، 1403هـ - 1983م.

در این روایت امام رضا علیه السلام در جواب ابو معمر در باره غسل امام توسط امام، این سخن وى را تایید کرده و این کار را از سنت پیامبران گذشته به شمار آورد و با ذکر یک نمونه بیان کردند که معصوم توسط معصوم غسل داده مى‌شود.

/ 0 نظر / 58 بازدید