حدیث قدسی «لولاک لما خلقت الأفلاک»

مضمون اول(فقط در مورد رسول خدا صلی الله علیه وآله):

در مورد متن اول باید گفت که این مضمون ( عین عبارت یا شبیه آن )  به عنوان مضمون حدیث ( بدون سند ) در بسیاری از کتب شیعه و سنی آمده است . عده ای آن را به عنوان روایت ( با سند یا بدون سند ) نقل کرده و عده ای نیز به آن استشهاد کرده اند :

نقل به عنوان روایت : حاکم نیشابوری :

وی مضمونی شبیه مضمون این روایت را در دو جا نقل نموده و حتی آن را تصحیح نیز کرده است :

الف) ماجرای توسل حضرت آدم به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم :

حدثنا أبو سعید عمرو بن محمد بن منصور العدل حدثنا أبو الحسن محمد بن إسحاق بن إبراهیم الحنظلی حدثنا أبو الحارث عبد الله بن مسلم الفهری حدثنا إسماعیل بن مسلمة أنبأ عبد الرحمن بن زید بن أسلم عن أبیه عن جده عن عمر بن الخطاب رضی الله عنه قال قال رسول الله  صلى الله علیه وسلم  لما اقترف آدم الخطیئة قال یا رب أسألک بحق محمد لما غفرت لی فقال الله یا آدم وکیف عرفت محمدا ولم أخلقه قال یا رب لأنک لما خلقتنی بیدک ونفخت فی من روحک رفعت رأسی فرأیت على قوائم العرش مکتوبا لا إله إلا الله محمد رسول الله فعلمت أنک لم تضف إلى اسمک إلا أحب الخلق إلیک فقال الله صدقت یا آدم إنه لأحب الخلق إلی ادعنی بحقه فقد غفرت لک ولولا محمد ما خلقتک .

هذا حدیث صحیح الإسناد

المستدرک على الصحیحین ج2/ص672 شماره 4228

از عمر بن خطاب نقل شده است که رسول خدا صلی الله علیه (وآله) وسلم فرمودند » وقتی که آدم گناه را مرتکب شد  گفت : خدایا تو را به حق محمد قسم می دهم که من را ببخشی ؛ خداوند فرمود : چگونه محمد را شناختی با اینکه هنوز او را نیافریده ام ؟ پاسخ داد : زیرا وقتی مرا با دست خویش آفریدی و در من از روح خویش دمیدی ، سر خویش را بالا گرفتم ؛ پس در پایه های عرش دیدم که نوشته است " لا اله الا الله محمد رسول الله " ؛ پس دانستم که تو نام او را در کنار نام خویش آورده ای ، مگر به این علت که او محبوب ترین آفریدگان در نزد تو است ؛ خداوند فرمود : راست گفتی ای آدم ؛ او محبوب ترین آفریدگان نزد من است ؛ من را به حق او بخوان ؛ به تحقیق که تو را آمرزیدم ؛ و اگر محمد نبود تو را نمی آفریدم .

این روایت سندش صحیح است .

 

مرحوم علامه امینی در مورد تصحیح این روایت می فرمایند :

وأقر صحته السبکی فی شفاء السقام ص 120 ، والسمهودی فی وفاء الوفاء ص 419 ، والقسطلانی فی المواهب اللدنیة ، والزرقانی فی شرحه 1 ص 44 ، والعزامی فی فرقان القرآن ص 117 .

الغدیر :ج 5 ص 435:

صحیح بودن این روایت را سبکی در شفاء السقام ص 120 و سمهودی در وفاء الوفاء ص 419 و قسطلانی در مواهب و زرقانی در شرح خویش ج 1 ص 44 و عزامی در فرقان القرآن ص 117 تایید کرده اند .

 

البته ما تنها به برخی از مصادر دسترسی داشتیم که آن ها را برای شما نقل خواهیم نمود .

 

ب) ماجرای توسل حضرت عیسی به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم :

حدثنا علی بن حمشاد العدل إملاء حدثنا هارون بن العباس الهاشمی حدثنا جندل بن والق حدثنا عمرو بن أوس الأنصاری حدثنا سعید بن أبی عروبة عن قتادة عن سعید بن المسیب عن بن عباس رضی الله عنهما قال أوحى الله إلى عیسى علیه السلام یا عیسى آمن بمحمد وأمر من أدرکه من أمتک أن یؤمنوا به فلولا محمد ما خلقت آدم ولولا محمد ما خلقت الجنة ولا النار ولقد خلقت العرش على الماء فاضطرب فکتبت علیه لا إله إلا الله محمد رسول الله فسکن

هذا حدیث صحیح الإسناد ولم یخرجاه

المستدرک على الصحیحین ج2/ص671 شماره 4227

خداوند به عیسی وحی کرد که ای عیسی ؛ به محمد ایمان بیاور و دستور بده که هر کس از امت تو در دوران او حضور یافت ،  به او ایمان آورد ؛ پس بدرستیکه اگر محمد نبود آدم را نمی آفریدم و اگر محمد نبود بهشت و دوزخ را نمی آفریدم و بدرستیکه عرش را بر روی آب آفریدم پس به لرزش افتاد ؛ پس بر روی آن نوشتم لا اله الا الله محمد رسول الله پس آرام گرفت .

این روایت سندش صحیح است ولی بخاری و مسلم آن را نیاورده اند .

 

 

2- تقی الدین سبکی :

او نیز این دو روایت را نقل کرده و سند آن ها را صحیح می داند .

شفاء السقام ص 295 باب حدیث توسل آدم علیه السلام بالنبی صلی الله علیه وآله وسلم

 

3- قندوزی :

وی نیز در ینابیع المودة این دو روایت را و تصحیح حاکم را نقل کرده و به آن ایرادی نمی گیرد .

ینابیع المودة ج 2ص 336 ش 980 و 981

4- صالحی شامی :

وی نیز در کتاب خویش در ابتدا روایت حضرت عیسی را و نیز تصحیح حاکم و سبکی و نیز بلقینی را ( در کتاب فتاوی ) نقل می کند و چند صفحه بعد روایت حضرت آدم را نقل می نماید .

سبل الهدی والرشاد ج 1 ص 74 و 85

5- زینی دحلان :

وی نیز روایت حضرت آدم و تصحیح حاکم را نقل می نماید .

الدرر السنیة فی الرد علی الوهابیة ص 9

6- ثعلبی :

وی در تفسیر خویش روایت حضرت عیسی را نقل می نماید .

تفسیر الثعلبی ج7/ص61

7- أبو الشیخ الأنصاری :

مولف کتاب طبقات المحدثین باصبهان متوفای 369 نیز روایت حضرت عیسی را نقل می نماید .

طبقات المحدثین بأصبهان ج3/ص287

8- سیوطی:

او نیز در الخصائص در ابتدا روایت حضرت عیسی را با مصادر ان و نیز روایت حضرت آدم را همراه با نقل تصحیح حاکم را و اشکال ذهبی به جهالت وی به یکی از روات آن ( یعنی ظاهرا روایت صحیح است ، زیرا اشکال ذهبی این است که تنها یک راوی را نمی شناسد ، یعنی روایت اشکال دیگری ندارد ؛ اما وقتی حاکم آن را تصحیح کرده است ، یعنی آن راوی را می شناخته است ) نقل می نماید

الخصائص الکبرى ج1/ص12 و 14

9- بیهقی:

او نیز در کتاب دلائل النبوة روایت حضرت آدم را نقل می نماید .

دلائل النبوة ج5/ص489

10- حلبی :

علی بن برهان الدین حلبی نیز در کتاب معروف خویش "السیرة الحلبیة"

روایت حضرت آدم را نقل می نماید .

السیرة الحلبیة ج1/ص354

و سپس روایت دیگری را نقل کرده می گوید :

وذکر صاحب کتاب شفاء الصدور فی مختصره عن علی بن أبی طالب رضی الله تعالى عنه عن النبی  صلى الله علیه وسلم  عن الله عز وجل أنه قال یا محمد وعزتی وجلالی لولاک ما خلقت أرضی ولا سمائی ولا رفعت هذه الخضراء لا بسطت هذه الغبراء وفی روایة عنه ولا خلقت سماء ولا أرضا ولا طولا ولا عرضا

السیرة الحلبیة ج1/ص357

صاحب کتاب شفاء الصدور از علی بن ابی طالب نقل کرده است که رسول خدا از خداوند نقل فرمودند که ایشان فرموده اند ای محمد قسم به عزت وشوکت خودم که اگر تو نبودی من نه زمینم را خلق می کردم و نه آسمانم را و نه این سبزه را بر این تیرگی گسترش می دادم . و در روایتی از ایشان است که نه آسمان را خلق می کردم و نه زمین را و نه طول و عرضی را

11- ابن کثیر :

وی نیز در کتاب معروف خویش "البدایة والنهایة"  در دو جا روایت حضرت آدم را نقل می نماید :

البدایة والنهایة ج1/ص81 و ج2/ص322

12- عجلونی :

عجلونی از علمای به نام اهل سنت در کتاب کشف الخفاء این روایت را با نقل از دیلمی از ابن عمر نقل می کند :

91 .أتانی جبریل فقال یا محمد لولاک ما خلقت الجنة ولولاک لما خلقت النار   رواه الدیلمی عن ابن عمر

کشف الخفاء ج1/ص46

جبریل به نزد من آمد و گفت ای محمد اگر تو نبودی بهشت را نمی آفریدم و اگر تو نبودی آتش را نمی آفریدم این روایت را دیلمی از ابن عمر نقل کرده است .

13- لکنوی هندی:

لکنوی هندی می گوید :

 قال علی القاری فی تذکرة الموضوعات  حدیث لولاک لما خلقت الأفلاک قال العسقلانی موضوع کذا فی الخلاصة لکن معناه صحیح  فقد روى الدیلمی عن ابن عباس مرفوعا أتانی جبریل فقال قال الله یا محمد لولاک ما خلقت الجنة ولولاک ما خلقت النار انتهى

الآثار المرفوعة اللکنوی الهندی ص44

ملا علی قاری در کتاب الموضوعات گفته است که روایت لولاک لما خلقت الافلاک را عسقلانی مجعول می داند . در کتاب خلاصه این مطلب آمده است ؛ اما معنی این روایت صحیح است . زیرا دیلمی از ابن عباس روایت کرده است که جبریل نزد من آمد پس گفت که خداوند فرموده اند ای محمد اگر تو نبودی من بهشت را نمی آفریدم و اگر تو نبودی من آتش را نمی آفریدم

14- محدث قاوقچی :

شبیه همین مطلب که لکنوی هندی از ملا علی قاری نقل می کند در کتاب شرح إحقاق الحق آیت الله مرعشی  ج 1 ص 430 از اللؤلؤ المرصوع محدث قاوقچی از علمای اهل سنت ص 66 چاپ مصر نقل شده است .

 

استشهاد به مضمون این روایت : 1- ابی بکر دمیاطی در اعانة الطالبین:

بکری دمیاطی ( ابی بکر بن السید محمد شطا ) از علمای معروف شافعی در کتاب خویش می گوید :

بل هو أصل الایجاد لکل مخلوق ، کما قال ذو العزة والجلال : لولاک لولاک لما خلقت الأفلاک .

إعانة الطالبین ج 1 - ص 13

او ( رسول خدا ) اصل آفرینش هر مخلوقی است ؛ همانطور که خداوند فرموده اند : اگر تو نبودی من افلاک را نمی آفریدم .

 

 

2- ابن شهر آشوب در مناقب :

ابن شهر آشوب نیز در کتاب مناقب آل أبی طالب می گوید :

وقال للحبیب : لولاک لما خلقت الأفلاک ، وقیل للخلیل " وفدیناه"

مناقب آل أبی طالب - ابن شهر آشوب - ج 1 - ص 186

خداوند به رسول خدا فرمود : اگر تو نبودی افلاک را نمی آفریدم و به ابراهیم خلیل گفته شده است که " ما برای او قربانی دادیم"

 

3- علامه مجلسی در بحار :

همین مطلب را مرحوم علامه مجلسی در بحار الانوار نقل می نمایند :

وقیل للحبیب علیه السلام : " لولاک لما خلقت الأفلاک " وقیل للخلیل علیه السلام .

بحار الأنوار - العلامة المجلسی - ج 16 - ص 406

4- آلوسی در تفسیر خویش :

آلوسی نیز در تفسیر خویش اشاره ای به این روایت دارد و می گوید :

* ( رب السموات والأرض وما بینهما ) * بدل من لفظ ربک وفی إبداله تعظیم لا یخفى وإیماء على ما قیل إلى ما روى فی کتب الصوفیة من الحدیث القدسی لولاک لما خلقت الأفلاک

تفسیر الآلوسی - الآلوسی - ج 30 - ص 19

در این آیه فرموده است پروردگار آسمان و زمین  و آنچه میان آن دو است ؛ به جای پروردگار تو . و در این جایگزینی تعظیمی است ( برای رسول خدا) که مخفی نمانده است ؛ و اشاره است - طبق نظر برخی - بر جمله ای که در کتابهای صوفیه روایت شده است که حدیث قدسی لولاک لما خلقت الافلاک است .

5- قندوزی در ینابیع المودة:

وی نیز در کتاب معروف خویش می گوید :

وقال فی حدیثه القدسی : " لولاک لما خلقت الأفلاک " .

ینابیع المودة لذوی القربى - القندوزی - ج 1 - ص 24

و خداوند در حدیث قدسی خویش فرموده است : اگر تو نبودی افلاک را نمی آفریدم .

6- مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر گرانسنگ المیزان :

وبذلک یستصح ما ورد فی الحدیث القدسی من خطابه تعالى لنبیه صلى الله علیه وآله وسلم : ( لولاک لما خلقت الأفلاک ) فإنه صلى الله علیه وآله وسلم أفضل الخلق .

تفسیر المیزان  ج 10ص 152

و با همین بیان مضمون روایت قدسی خطاب به پیامبر ( صلی الله علیه وآله وسلم ) درست می شود که " اگر تو نبودی افلاک را نمی آفریدم " پس بدرستیکه ایشان برترین آفریده است .

7- سید بدر الدین حسینی عاملی  در حاشیه اصول کافی

وی می گوید :

کما هو صریح " لولاک لما خلقت الأفلاک "

الحاشیة على أصول الکافی - السید بدر الدین بن أحمد الحسینی العاملی - ص 58

همانطور که این مطلب صریح روایت لولاک لما خلقت الافلاک است .

8- مولی محمد صالح مازندرانی در شرح اصول کافی :

ایشان می فرمایند :

کما فی الحدیث القدسی « لولاک لما خلقت الأفلاک »

شرح أصول الکافی - مولی محمد صالح المازندرانی - ج 9 - ص 61

همانطور که در حدیث قدسی آمده است که " لولاک لما خلقت الافلاک"چ

 

 

مضمون دوم ( همراه با ذکر اهل بیت ) :

اما مضمون دوم در کتب شیعه آمده است . این مضمون در کتاب های مختلف به چند کتاب آدرس داده شده است :

1- کشف الیقین :

این روایت را مرحوم علامه مجلسی در بحار از این کتاب نقل می نمایند .

36 - کشف الیقین : عن أبی جعفر بن بابویه برجال المخالفین رویناه من کتابه کتاب أخبار الزهراء ، عن محمد بن الحسن بن سعید ، عن فرات بن إبراهیم ، عن محمد بن علی الهمدانی ، عن أبی الحسن بن خلف بن موسى ، عن عبد الاعلى الصنعانی عن عبد الرزاق ، عن معمر ، عن أبی یحیى ، عن مجاهد ، عن ابن عباس قال : ... یا محمد وعزتی وجلالی لولاک لما خلقت آدم ، ولولا علی ما خلقت الجنة ، لأنی بکم أجزی العباد یوم المعاد بالثواب والعقاب

بحار الأنوار - العلامة المجلسی - ج 40 - ص 18 - 21

از کشف الیقین از ابو جعفر بن بابویه با سند اهل سنت : ما این روایت را در کتاب اخبار الزهراء از محمد بن الحسن بن سعید از فرات بن ابراهیم از محمد بن علی الهمدانی از ابی الحسن بن خلف بن موسی از عبد الاعلی الصنعانی ار عبد الرزاق از معمر از ابی یحیی از مجاهد از ابن عباس : ... ای محمد قسم به عزت و جلال خودم اگر تو نبودی آدم را نمی آفریدم و اگر علی نبود بهشت را نمی آفریدم ؛ زیرا من به خاطر شما بندگان را در روز بازگشت پاداش و عقاب خواهم کرد .

که البته نقل شدن این روایت توسط اهل سنت دلالت بر صحت آن دارد ؛ زیرا ایشان انگیزه ای برای جعل فضائل برای اهل بیت علیهم السلام خصوصا امیر مومنان علی علیه السلام ندارند  .

1-   معانی الاخبار : روایت اول :

این روایت را مرحوم صدوق در این کتاب شریف در باب "معنى حمل النبی صلى الله علیه وآله لعلى علیه السلام" با سند ذیل نقل می نمایند :

حدثنا أحمد بن عیسى المکتب ، قال : حدثنا أحمد بن محمد الوراق ، قال : حدثنی بشر بن سعید بن قیلویه المعدل بالمرافقة قال : حدثنا عبد الجبار بن کثیر التمیمی الیمانی قال : سمعت محمد بن حرب الهلالی أمیر المدینة یقول : سألت جعفر بن محمد علیهما السلام ...

فأوحى الله عز وجل إلیهم : هذا نور من نوری أصله نبوة وفرعه إمامه ، أما النبوة فلمحمد عبدی ورسولی ، وأما الإمامة فلعلی حجتی وولیی ولولاهما ما خلقت خلقی

معانی الاخبار ص 350 روایت شماره 1

خداوند عزوجل به ایشان وحی نمود که :این نور از نور من است ؛ ریشه آن نبوت است و شاخه آن امامت ؛ اما نبوت پس برای بنده من و فرستاده من محمد است و اما امامت پس برای حجت من ولی من است و اگر آن دو نبودند آفرینش را نمی آفریدم .

روایت دوم :

این روایت را مرحوم صدوق در این کتاب شریف در باب " باب معنى الشجرة التی أکل منها آدم وحواء "  با سند ذیل نقل می نمایند :

حدثنا عبد الواحد بن محمد بن عبدوس النیسابوری العطار - رحمه الله - قال : حدثنا علی بن محمد بن قتیبة ، عن حمدان بن سلیمان ، عن عبد السلام بن صالح الهروی ، قال : قلت للرضا علیه السلام ...

و متن آن چنین است :

فقال آدم : یا رب من هؤلاء ؟ فقال ، عز وجل : یا آدم هؤلاء ذریتک وهم خیر منک ومن جمیع خلقی ولولاهم ما خلقتک ولا خلقت الجنة والنار ولا السماء و الأرض

/ 1 نظر / 172 بازدید
mohammadi

سلام... وبلاگ خوبي داريد به سايت ما هم سر بزنيد www.farhangkala.ir