آیا رسول خدا (ص) ، جنگ‌هاى جمل، صفین و نهروان را پیش بینى کرده بود؟

این روایات، دلیل روشن و قاطع بر حقانیت امیرمؤمنان علیه السلام و بطلان دیگر مدعیان است.

جنگ امیرمؤمنان (ع) با ناکثین، قاسطین و مارقین به دستور رسول خدا (ص) بوده است:

طبق روایاتى که در منابع اهل سنت وارد شده، امیرمؤمنان على بن أبى‌طالب علیه السلام جنگ با عائشه، طلحه، زبیر و معاویه را وظیفه خود مى‌دانست و این وظیفه را پیامبر خدا صلى الله علیه وآله بر دوش آن حضرت نهاده بود. حتى امیرمؤمنان علیه السلام، نجنگیدن با آن‌ها را کفر مى‌دانست.

روایات صحیح السند فراوانى در این باره در کتاب‌هاى اهل سنت از طریق امیرمؤمنان علیه السلام، ابوایوب انصارى، عمار بن یاسر، عبد الله بن مسعود، خزیمة بن ثابت انصارى و ابو سعید خدرى، در این باره نقل شده است که ما تنها به صورت خلاصه به چند روایت اشاره مى‌کنیم.

اکثر این روایات از نظر سندى نیز اشکالى ندارد؛ چنانچه ابن عبد البر قرطبى در این باره مى‌نویسد:

ولهذه الأخبار طرق صحاح قد ذکرناها فِى موضعها.

وروى من حدیث على، ومن حدیث ابْن مَسْعُود، ومن حدیث أَبِى أَیُّوب الأَنْصَارِیّ: أَنَّهُ أمر بقتال الناکثین، والقاسطین، والمارقین.

وروى عَنْهُ، أَنَّهُ قَالَ: مَا وجدت إلا القتال أو الکفر بما أنزل الله، یَعْنِی: والله أعلم قوله تعالى: «وَجَاهِدُوا فِى اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ».

و براى این احادیث طرق وسندهاى صحیح است که ما در جاى خود آن را آوردیم واز حدیث على (علیه السلام)و از حدیث ابن مسعود واز حدیث أبوأیوب الأنصارى، روایت شده است که آن حضرت مأمور شده است به جنگ نمودن با ناکثین وقاسطین ومارقین.

و از آن حضرت نقل شده است که فرمود: من بین جنگ با آن‌ها و کفر به آن چه که خداوند نازل کرده، مخیر بودم. منظور آن حضرت این آیه قرآن بود که «در راه خداوند آن گونه که شایسته است، جهاد کنید».

إبن عبد البر، یوسف بن عبد الله بن محمد بن عبد البر النمری (متوفای463هـ)، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج3، ص 1117، تحقیق علی محمد البجاوی، ناشر: دار الجیل - بیروت، الطبعة: الأولى، 1412هـ.

دسته اول: روایاتی که از شخص امیر المؤمنین علیه السلام نقل شده است:

این روایت با چندین سند و در ده‌ها کتاب از کتاب‌هاى اهل سنت نقل شده است که ما به نقل چند روایت اکتفا خواهیم کرد.

بزار در مسند خود مى‌نویسد:

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ یَعْقُوبَ، قَالَ: ثنا الرَّبِیعُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ: ثنا سَعِیدُ بْنُ عُبَیْدٍ، عَنْ عَلِى بْنِ رَبِیعَةَ، عَنْ عَلِى، قَالَ: " عَهِدَ إِلَى رَسُولُ اللَّهِ (ص) فِى قِتَالِ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ ".

على (علیه السلام) فرمود: رسول خدا، از من براى جنگ با ناکثین و قاسطین و مارقین پیمان گرفت.

البزار، أبو بکر أحمد بن عمرو بن عبد الخالق (متوفای292 هـ)، البحر الزخار (مسند البزار)، ج3، ص26ـ 27، ح774، تحقیق: د. محفوظ الرحمن زین الله، ناشر: مؤسسة علوم القرآن، مکتبة العلوم والحکم - بیروت، المدینة الطبعة: الأولى، 1409 هـ.

طبرانى در المعجم الأوسط مى‌نویسد:

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِى حُصَیْنٍ، قَالَ: نا جَعْفَرُ بْنُ مَرْوَانَ السَّمُرِى، قَالَ: نا حَفْصُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ یَحْیَى بْنِ سَلَمَةَ بْنِ کُهَیْلٍ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ أَبِى صَادِقٍ، عَنْ رَبِیعَةَ بْنِ نَاجِدٍ، قَالَ: سَمِعْتُ عَلِیًّا، یَقُولُ: " أُمِرْتُ بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ "

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الأوسط، ج 8، ص213، ح8433، تحقیق: طارق بن عوض الله بن محمد،‏عبد المحسن بن إبراهیم الحسینی، ناشر: دار الحرمین - القاهرة – 1415هـ.

هیثمى بعد از نقل این روایت مى‌گوید:

رواه البزار والطبرانى فى الأوسط وأحد إسنادى البزار رجاله رجال الصحیح غیر الربیع بن سعید ووثقه ابن حبان.

این روایت را بزار و طبرانى نقل کرده اند که رجال سند بکى از نقلهاى بزار، راویان صحیح بخارى هستند غیر از ربیع بن سعید که ابن حبان او را نیز توثیق کرده است.

الهیثمی، أبو الحسن علی بن أبی بکر (متوفای 807 هـ)، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج7، ص 238، ناشر: دار الریان للتراث/‏ دار الکتاب العربی - القاهرة، بیروت – 1407هـ.

خطیب بغدادى در تاریخ بغداد آورده است:

أَخْبَرَنِى الأَزْهَرِى، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُظَفَّرِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ: وَجَدْتُ فِى کِتَابِ جَدِّى مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ: حَدَّثَنَا أَشْعَثُ بْنُ الْحَسَنِ السُّلَمِى، عَنْ جَعْفَرٍ الأَحْمَرِ، عَنْ یُونُسَ بْنِ أَرْقَمَ، عَنْ أَبَانَ، عَنْ خُلَیْدٍ الْعَصْرِى، قَالَ: سَمِعْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیًّا یَقُولُ یَوْمَ النَّهْرَوَانِ: أَمَرَنِى رَسُولُ اللَّهِ (ص) " بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ، وَالْمَارِقِینَ، وَالْقَاسِطِینَ "

خلید عصرى گفت که شنیدم از امیر المؤمنین على علیه السلام که در روز نهروان مى‌فرمود: رسول خدا به من دستور داد تا با ناکثین و قاسطین و مارقین بجنگم.

البغدادی، أحمد بن علی ابوبکر الخطیب (متوفای463هـ)، تاریخ بغداد، ج8، ص 340، ناشر: دار الکتب العلمیة – بیروت.

مقدسى در البدأ والتاریخ مى‌نویسد:

فقال على علیه السلام دعوهم حتى یأخذوا مالا ویسفکوا دما وکان یقول أمرنى رسول الله صلى الله علیه وسلم بقتال الناکثین والقاسطین والمارقین فالناکثون أصحاب الجمل والقاسطون أصحاب صفین والمارقون الخوارج.

امیر المؤمنین على علیه السلام مى‌فرمود: تا زمانى که مالى را ندزدیده‌اند و خونى را نریخته‌اند آنان را رها کنید ! رسول خدا به من دستور داد تا با ناکثین و قاسطین و مارقین بجنگم. ناکثان کسانى هستند که جنگ جمل را به راه انداختند و قاسطین کسانى هستند که در صفین جنگیدند و مارقین خوارج هستند.

المقدسی، مطهر بن طاهر (متوفای507 هـ)، البدء والتاریخ، ج5، ص 224، ناشر: مکتبة الثقافة الدینیةـ بورسعید.

ابن المقرى، همین روایت را با سند دیگر نقل کرده است:

حَدَّثَنَا هُذَیْلٌ، ثنا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا أَحْوَصُ، حَدَّثَنَا یَحْیَى بْنُ سَلَمَةَ بْنِ کُهَیْلٍ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ أَبِى صَادِقٍ، عَنْ رَبِیعَةَ بْنِ نَاجِدٍ، عَنْ عَلِى قَالَ: " أُمِرْتُ بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ "

أبو بکر بن المقرئ (متوفاى381هـ)، معجم ابن المقرئ، ج1، ص405، تحقیق: محمد صلاح الفلاح، ناشر: الجامعة الإسلامیة (دکتوراة) / مکتبة الرشد ـ المدینة المنورة، الطبعة: الأولى.

ابن عقده نیز همین روایت را از علقمة بن قیس از امیرمؤمنان علیه السلام نقل کرده است:

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، ثنا إِبْرَاهِیمُ بْنُ الْوَلِیدِ بْنِ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا أَبِى، أَخْبَرَنَا یَحْیَى بْنُ حُزَابَةَ أَبُو زِیَادٍ الْفُقَیْمِى، وَحَدَّثَنِى الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو، وَنَافِعُ بْنُ عَمْرٍو الْفُقَیْمِى بن عبد الله، قثنا فُضَیْلُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى إِبْرَاهِیمَ فِى مَرَضِهِ الَّذِى مَاتَ فِیهِ، فَقَالَ: إِنِّى مُحَدِّثُکُمْ حَدِیثًا، فَإِنْ عِشْتُ فَاکْتُمُوهُ عَلَى، وَإِنْ مِتُّ فَحَدِّثُونَهُ، سَمِعْتُ عَلْقَمَةَ بْنَ قَیْسٍ، یَقُولُ: سَمِعْتُ عَلِیًّا، یَقُولُ: «أَمَرَنِى رَسُولُ اللَّهِ (ص) بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ وَالْقَاسِطِینَ وَالْمَارِقِینَ».

فضیل بن عمرو گوید: زمانى که ابراهیم در حال احتضار بود بر او وارد شدم، پس گفت: من حدیثى را براى شما نقل مى‌کنم که اگر زنده ماندم آن را کتمان کنید و اگر از دنیا رفتم، آن را نقل کنید؛ از علقمة بن قیس شنیدم که مى‌گفت: از على (علیه السلام) شنیدم که مى‌گفت: رسول خدا (ص) به من دستور داد تا با ناکثین، قاسطین و مارقین بجنگم.

الکوفی، ابو العباس أحمد بن محمد بن سعید بن عقدة (متوفاى332هـ)، جزء من حدیث ابی العباس بن عقدة، ص20، تحقیق: قسم المخطوطات بشرکة أفق للبرمجیات، ناشر: شرکة أفق للبرمجیات ـ مصر، الطبعة: الأولى، 2004هـ

خطیب بغدادى در موضح الأوهام، ابن عساکر در تاریخ مدینه دمشق و ابن کثیر در البدایة والنهایة مى‌نویسند:

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِى بَکْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْبَغَوِى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَیْدِ بْنِ أَبِى هَارُونَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ بْنُ هَرَاسَةَ، عَنْ شَرِیکٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِى سَعِیدٍ عُقَیْصَا، قَالَ: سَمِعْتُ عَلِیًّا، یَقُولُ: " أُمِرْتُ بِقِتَالِ ثَلاثَةٍ: النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ، قَالَ: فَالنَّاکِثِینَ الَّذِینَ فَرَغْنَا مِنْهُمْ، وَالْقَاسِطِینَ الَّذِینَ نَسِیرُ إِلَیْهِمْ، وَالْمَارِقِینَ لَمْ نَرَهُمْ بَعْدُ "، قَالَ: وَکَانُوا أَهْلَ النَّهْرِ.

البغدادی، ابوبکر أحمد بن علی بن ثابت الخطیب (متوفاى463هـ)، موضح أوهام الجمع والتفریق، ج 1، ص393، تحقیق : د. عبد المعطی أمین قلعجی، ناشر : دار المعرفة - بیروت، الطبعة : الأولى 1407هـ ؛

ابن عساکر الدمشقی الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله (متوفاى571هـ)، تاریخ مدینة دمشق وذکر فضلها وتسمیة من حلها من الأماثل، ج 42، ص469، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامة العمری، ناشر: دار الفکر - بیروت – 1995؛

ابن کثیر الدمشقی، ابوالفداء إسماعیل بن عمر القرشی (متوفاى774هـ)، البدایة والنهایة، ج 7، ص306، ناشر: مکتبة المعارف – بیروت.

بلاذرى در الأنساب الأشراف مى‌نویسد:

حَدَّثَنِى أَبُو بَکْرٍ الأَعْیَنُ، وَغَیْرُهُ، قَالُوا: حَدَّثَنَا أَبُو نُعَیْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُکَیْنٍ، حَدَّثَنَا فِطْرُ بْنُ خَلِیفَةَ، عَنْ حَکَمِ بْنِ جُبَیْرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ إِبْرَاهِیمَ، یَقُولُ: سَمِعْتُ عَلْقَمَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ عَلِیًّا، یَقُولُ: " أُمِرْتُ بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ وَالْقَاسِطِینَ وَالْمَارِقِینَ "، وَحُدِّثْتُ أَنَّ أَبَا نُعَیْمٍ، قَالَ لَنَا: النَّاکِثُونَ أَهْلُ الْجَمَلِ، وَالْقَاسِطُونَ أَصْحَابُ صِفِّینَ، وَالْمَارِقُونَ أَصْحَابُ النَّهْر

البلاذری، أحمد بن یحیی بن جابر (متوفاى279هـ)، أنساب الأشراف، ج 1، ص286، طبق برنامه الجامع الکبیر.

دسته دوم: روایاتی که از عمار بن یاسر رحمةالله علیه نقل شده است:

أبو یعلى در مسند خود مى‌نویسد:

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مَسْعُودٍ الْجَحْدَرِى، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَیْمَانَ، حَدَّثَنَا الْخَلِیلُ بْنُ مُرَّةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ: سَمِعْتُ عَمَّارَ بْنَ یَاسِرٍ، یَقُولُ: «أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ».

عمار یاسر گفته است: به من دستور داده شد تا با ناکثین، قاسطین و مارقین بجنگم.

أبو یعلى الموصلی التمیمی، أحمد بن علی بن المثنى (متوفای307 هـ)، مسند أبی یعلى، ج3، ص 194، ح1623، تحقیق: حسین سلیم أسد، ناشر: دار المأمون للتراث - دمشق، الطبعة: الأولى، 1404 هـ – 1984م.

دولابى در الکنى والأسماء همین مطلب را از عمار یاسر نقل مى‌کند:

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِى بْنِ عَفَّانَ قَالَ: ثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَطِیَّةَ قَالَ: ثَنَا أَبُو الأَرْقَمِ، عَنْ أَبِى الْجَارُودِ، عَنْ أَبِى الرَّبِیعِ الْکِنْدِى، عَنْ هِنْدَ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: سَمِعْتُ عَمَّارًا، یَقُولُ: " أَمَرَنِى رَسُولُ اللَّهِ (ص) أَنْ أُقَاتِلَ مَعَ عَلِى النَّاکِثِینَ وَالْقَاسِطِینَ وَالْمَارِقِینَ "

از عمار شنیدم که رسول خدا به من دستور داد تا در کنار على با ناکثین و قاسطین و مارقین بجنگم.

الدولابی، الإمام الحافظ أبو بشر محمد بن أحمد بن حماد (متوفای310هـ)، الکنى والأسماء، ج1، ص 360، ح641، تحقیق: أبو قتیبة نظر محمد الفاریابی، ناشر: دار ابن حزم - بیروت/ لبنان، الطبعة: الأولى، 1421 هـ ـ 2000م.

دسته سوم: روایاتی که از عبد الله بن مسعود نقل شده است:

شاشى در مسند خود مى‌نویسد:

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ زُهَیْرِ بْنِ حَرْبٍ، نا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ صَالِحٍ أَبُو الصَّلْتِ، نا عَائِذُ بْنُ حَبِیبٍ، نا بَکْرُ بْنُ رَبِیعَةَ، وَکَانَ ثِقَةً، نا یَزِیدُ بْنُ قَیْسٍ، عَنْ إِبْرَاهِیمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَعَلَى آلِهِ وَسَلَّمَ عَلِیًّا «أَنْ یُقَاتِلَ النَّاکِثِینَ وَالْقَاسِطِینَ وَالْمَارِقِینَ».

عبد الله بن مسعود مى‌گوید: رسول خدا به على دستور داد تا با ناکثین و قاسطین و مارقین بجنگد.

الشاشی، أبو سعید الهیثم بن کلیب (متوفای335هـ)، مسند الشاشی، ج1، ص 342، ح322، تحقیق: د. محفوظ الرحمن زین الله، ناشر: مکتبة العلوم والحکم - المدینة المنورة، الطبعة: الأولى، 1410هـ.

طبرانى همین مطلب را از عبد الله بن مسعود نقل مى‌کند:

حدثنا محمد بن هِشَامٍ الْمُسْتَمْلِى ثنا عبد الرحمن بن صَالِحٍ ثنا عَائِذُ بن حَبِیبٍ ثنا بُکَیْرُ بن رَبِیعَةَ ثنا یَزِیدُ بن قَیْسٍ عن إبراهیم عن عَلْقَمَةَ عن عبد اللَّهِ قال أَمَرَ رسول اللَّهِ صلى اللَّهُ علیه وسلم بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ وَالْقَاسِطِینَ وَالْمَارِقِینَ.

عبد الله بن مسعود مى‌گوید: رسول خدا به على دستور داد تا با ناکثین و قاسطین و مارقین بجنگد.

الطبرانی، سلیمان بن أحمد بن أیوب أبو القاسم (متوفای360هـ)، المعجم الکبیر، ج10، ص 91، ح10054، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م.

حَدَّثَنَا هَیْثَمُ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَیْدٍ الْمُحَارِبِى، ثَنَا الْوَلِیدُ، عَنْ أَبِى عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَارِثِى، عَنْ مُسْلِمٍ الْمُلائِى، عَنْ إِبْرَاهِیمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ: " أُمِرَ عَلَى بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ "،

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الأوسط، ج 9، ص165، تحقیق: طارق بن عوض الله بن محمد،‏عبد المحسن بن إبراهیم الحسینی، ناشر: دار الحرمین - القاهرة – 1415هـ.

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الکبیر، ج 10، ص91، ح10054، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م.

دسته چهارم: روایاتی که از ابو ایوب انصاری نقل شده است:

حاکم نیشابورى همین مطلب را از ابو ایوب انصارى نقل مى‌کند:

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِیدٍ أَحْمَدُ بْنُ یَعْقُوبَ الثَّقَفِى، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَلِى بْنِ شَبِیبٍ الْمَعْمَرِى، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَیْدٍ، ثنا سَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنِى أَبُو زَیْدٍ الأَحْوَلُ، عَنْ عِقَابِ بْنِ ثَعْلَبَةَ، حَدَّثَنِى أَبُو أَیُّوبَ الأَنْصَارِى فِى خِلافَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِى اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ عَلِى بْنَ أَبِى طَالِبٍ بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ "

ابو ایوب انصارى در دوران خلافت عمر نقل کرد که: رسول خدا به على دستور داد تا با ناکثین و قاسطین و مارقین بجنگد.

النیسابوری، محمد بن عبدالله أبو عبدالله الحاکم (متوفای405 هـ)، المستدرک على الصحیحین، ج3، ص 150، ح4674، تحقیق: مصطفى عبد القادر عطا، ناشر: دار الکتب العلمیة - بیروت، الطبعة: الأولى، 1411هـ - 1990م.

طبرانى در المعجم الکبیر مى‌نویسد:

حَدَّثَنَا الْحُسَیْنُ بْنُ إِسْحَاقَ التُّسْتَرِى، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْجَرْجَرَائِى، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ کَثِیرٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَصِیرَةَ، عَنْ أَبِى صَادِقٍ، عَنْ مِحْنَفِ بْنِ سُلَیْمٍ، قَالَ: أَتَیْنَا أَبَا أَیُّوبَ الأَنْصَارِى وَهُوَ یَعْلِفُ خَیْلا لَهُ بِصَنْعَاءَ، فَقُلْنَا عِنْدَهُ، فَقُلْتُ لَهُ: أَبَا أَیُّوبَ قَاتَلْتُ الْمُشْرِکِینَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (ص) ثُمَّ جِئْتَ تُقَاتِلُ الْمُسْلِمِینَ، قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) " أَمَرَنِى بِقِتَالِ ثَلاثَةٍ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ "، فَقَدْ قَاتَلْتُ النَّاکِثِینَ، وَقَاتَلْتُ الْقَاسِطِینَ، وَأَنَا مُقَاتِلٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ الْمَارِقِینَ بِالشُّعُفَاتِ بِالطُّرُقَاتِ بِالنَّهْرَاواتِ، وَمَا أَدْرِى مَا هُمْ.

در صنعاء یمن به دیدار ابو ایوب انصارى رفتیم و این در حالى بود که اسبان خود را علف مى‏داد. به او گفتیم: اى ابا ایّوب! همراه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله به نبرد با مشرکان پرداختى، (چطور شده) اینکه با مسلمانان مى‏جنگى؟! ابو ایوب در پاسخ گفت: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله به من دستور داده با سه گروه: ناکثان و قاسطان و مارقان، نبرد کنم. بنا به فرمان آن حضرت با ناکثان و قاسطان نبرد کردم و از خدا مى‏خواهم با مارقان که در زیر نخلستان‌ها و نهرها به سر مى‏برند، نبرد کنم و اکنون نمى‏دانم آنان در کجا هستند.

الطبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب (متوفاى360هـ)، المعجم الکبیر، ج 4، ص172، ح4049، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، ناشر: مکتبة الزهراء - الموصل، الطبعة: الثانیة، 1404هـ – 1983م.

خطیب بغدادى در تاریخ بغداد، ابن عساکر در تاریخ مدینه دمشق، کمال الدین أبى جراده در بغیة الطلب و ابن کثیر در البدایة والنهایة همین روایت را با تفصیل و ذکر جزئیات نقل کرده‌اند:

أَخْبَرَنِى الْحَسَنُ بْنُ عَلِى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُقْرِئُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ یُوسُفَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِیرِى، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُؤَدِّبُ، بِسُرَّ مَنْ رَأَى، قَالَ: حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بِبَغْدَادَ، قَالَ: حَدَّثَنَا شَرِیکٌ، عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ الأَعْمَشُ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، قَالا: أَتَیْنَا أَبَا أَیُّوبَ الأَنْصَارِى عِنْدَ مُنْصَرَفِهِ مِنْ صِفِّینَ، فَقُلْنَا لَهُ: یَا أَبَا أَیُّوبَ، إِنَّ اللَّهَ أَکْرَمَکَ بِنُزُولِ مُحَمَّدٍ (ص) وَبِمَجِیءِ نَاقَتِهِ تَفَضُّلا مِنَ اللَّهِ وَإِکْرَامًا لَکَ، حَتَّى أَنَاخَتْ بِبَابِکَ دُونَ النَّاسِ، ثُمَّ جِئْتَ بِسَیْفِکَ عَلَى عَاتِقِکَ تَضْرِبُ بِهِ أَهْلَ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ؟ فَقَالَ: یَا هَذَا، إِنَّ الرَّائِدَ لا یَکْذِبُ أَهْلَهُ، وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) أَمَرَنَا بِقِتَالِ ثَلاثَةٍ مَعَ عَلِیٍّ: بِقِتَالِ النَّاکِثِینَ، وَالْقَاسِطِینَ، وَالْمَارِقِینَ، فَأَمَّا النَّاکِثُونَ: فَقَدْ قَاتَلْنَاهُمْ أَهْلَ الْجَمَلِ طَلْحَةَ وَالزُّبَیْرَ، وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ: فَهَذَا مُنْصَرَفُنَا مِنْ عِنْدِهِمْ، یَعْنِی: مُعَاوِیَةَ وَعَمْرًا، وَأَمَّا الْمَارِقُونَ: فَهُمْ أَهْلُ الطَّرْفَاوَاتِ، وَأَهْلُ السُّعَیْفَاتِ، وَأَهْلُ النُّخَیْلاتِ، وَأَهْلُ النَّهْرَوَانَاتِ، وَاللَّهُ مَا أَدْرِى أَیْنَ هُمْ، وَلَکِنْ لا بُدَّ مِنْ قِتَالِهِمْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

از علقمه و اسود نقل شده است : هنگامى که ابو ایوب از صفّین بازمى‏گشت، به دیدارش شتافتم و گفتم: اى ابا ایّوب! خداى تعالى تو را گرامى داشت که محمد صلّى اللّه علیه و آله به خانه‏ات قدم نهاد و ناقه‏اش کنار خانه تو به زمین نشست و این همه به سبب موقعیت ویژه تو بود و دیگران از این منزلت بى‏نصیب ماندند.

حالا چه شده است که شمشیرت روى شانه خود گذاشته‌اى و با گویندگان «لا اله إلا الله» مى‌جنگی؟ (از تو چنین توقعى نبود).

ابو ایوب در پاسخ به این ضرب المثل متمسّک شد که: «انّ الرائد لا یکذب اهله»؛ راهنماى کاروان به اهل آن دروغ نمى‏گوید. همانا پیغمبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله به ما دستور داد، با سه دسته از مردم که با على علیه السّلام جنگ مى‏کنند، نبرد کنید: با «ناکثان»، «قاسطان»، «مارقان». با ناکثان که پیروان طلحه و زبیر بودند و آتش جنگ جمل را دامن مى‏زدند، نبرد کردیم؛ و با قاسطان هم که پیروان معاویه و عمرو عاص اند، نبرد کردیم؛ و اکنون از مبارزه با آنان برگشتیم؛ و با مارقان که در راهها در انتظار ما هستند و در نخلستانها و در کنار نهرها جاى گرفته‏اند، نبرد خواهیم کرد.

البغدادی، ابوبکر أحمد بن علی بن ثابت الخطیب (متوفاى463هـ)، تاریخ بغداد، ج 13، ص186، ناشر: دار الکتب العلمیة – بیروت؛

ابن عساکر الدمشقی الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن إبن هبة الله بن عبد الله (متوفاى571هـ)، تاریخ مدینة دمشق وذکر فضلها وتسمیة من حلها من الأماثل، ج 42، ص472، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامة العمری، ناشر: دار الفکر - بیروت – 1995؛

کمال الدین عمر بن أحمد بن أبی جرادة (متوفاى660هـ)، بغیة الطلب فی تاریخ حلب، ج 1، ص292، تحقیق : د. سهیل زکار، ناشر : دار الفکر ـ بیروت؛

ابن کثیر الدمشقی، ابوالفداء إسماعیل بن عمر القرشی (متوفاى774هـ)، البدایة والنهایة، ج 7، ص307، ناشر: مکتبة المعارف – بیروت.

دسته پنجم: روایاتی که از خزیمة ذوالشهادین نقل شده است:

خزیمه ذو الشهادتین، یکى از کسانى است در جنگ صفین حضور داشته و در این جنگ به شهادت رسیده است.

خطیب بغدادى روایتى را از زبان او نقل مى‌کند که او در این جنگ به دستور رسول خدا صلى الله علیه وآله شرکت کرده است:

أَخْبَرَنِى الْحَسَنُ بْنُ عَلِى الْجَوْهَرِى، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُظَفَّرِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الْوَاسِطِى، حَدَّثَنَا أَبُو سَعِیدٍ عَبْدُ الرَّحَمْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ الْحَارِثِى، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ حَمَّادٍ الْقَنَّادُ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ، عَنِ السُّدِّى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَیْلَى، قَالَ: کُنْتُ بِصِفِّینَ، فَرَأَیْتُ رَجُلا رَاکِبًا مُلْتَثِمًا، قَدْ أَخْرَجَ لِحْیَتَهُ مِنْ تَحْتِ عِمَامَتِهِ، فَرَأَیْتُهُ یُقَاتِلُ النَّاسَ قِتَالا شَدِیدًا یَمِینًا، وَشِمَالا، فَقُلْتُ: یَا شَیْخُ، تُقَاتِلُ النَّاسَ یَمِینًا، وَشِمَالا؟ فَحَسَرَ عَنْ عِمَامَتِهِ، ثُمّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (ص) یَقُولُ: " قَاتِلْ مَعَ عَلِى، وَقَاتِلْ ". وَأَنَا خُزَیْمَةُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِى ".

از عبد الرحمن بن أبى لیلى نقل شده است که من در صفین بودم، مردى را سواره دیدم که صورت خود را با عمامه‌اش پوشانده بود؛ اما ریشش از زیر عمامه بیرون آمده بود، دیدم که او جنگ نمایان و شدید مى‌کند، از چپ و راست به دشمن حمله مى‌کند؛ پس گفتم: اى شیخ ! چپ و راست بر دشمن حمله مى‌کنی؟ عمامه‌اش را کنار زد و سپس گفت: از رسول خدا صلى الله علیه وآله شنیدم که مى‌گفت: در رکاب على بجنگ و بجنگ، من خزیمة بن ثابت انصارى هستم.

سپس خطیب بغدادى مى‌نویسد:

قَالَ الْخَطِیبُ: وَلَیْسَ فِى الصَّحَابَةِ مَنِ اسْمُهُ خُزَیْمَةُ وَاسْمُ أَبِیهِ ثَابِتٌ سِوَى ذِى الشَّهَادَتَیْنِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.

در بین صحابه کسى که اسم او خزیمه و اسم پدرش ثابت باشد، غیر از ذوالشهادتین نیست.

البغدادی، ابوبکر أحمد بن علی بن ثابت الخطیب (متوفاى463هـ)، موضح أوهام الجمع والتفریق، ج 1، ص

/ 0 نظر / 190 بازدید